Επανεξέταση των Πάντων (Reconsider Εverything)

Το φιάσκο της ΝΔ να κάνει τις ίδιες της τις εκλογές πυροδότησε μία αντίδραση που από καιρό περίμενε μία αφορμή να εκραγεί στην απόφασή μου να μιλήσω για κάποια πράγματα και αυτή η σκέψη ήταν η εξής: γιατί όχι όλα; Γιατί να μην αγγίξεις πράγματα ιερά; Γιατί να μην τα σκεφτείς όλα γιατί να μην αναλογιστείς όλα τα ενδεχόμενα, όλα από το μηδέν και πάνω;

Όλοι, όσο σπουδαίοι και να θεωρούμε ότι είμαστε πρέπει να αξιολογηθούμε.

Αυτό, τώρα, σε σχέση με το αντικείμενό μου, είναι τρομερό, διότι σημαίνει ότι ένα πολυκαιρισμένο πρόβλημα που όλοι φοβούνται να αγγίξουν, το ζήτημα της Αγγλικής Φιλολογίας, δεν μπορεί να αναβληθεί άλλο.

Το ζήτημα είναι το εξής: η Αγγλική φιλολογία προσφέρει, αυτό που προσφέρει το Canbridge Proficiency. Αυτό είναι μεγάλο πρόβλημα, γιατί αυτό που προσφέρει το Κεμπριτζ είναι διαθέσιμο από πολύ νωρίτερα στην ζωή ενός ατόμου, πράγμα ανεκτίμητο στην αγορά προσόντων και των ζωών, ένα προσόν που καθορίζει το πως θα ζήσεις, στην ουσία. Φαντάσου, ας πούμε, να είχες τελειώσει την Γυμναστική ακαδημία ή την Ασοε στα δεκαέξι σου. Αυτό. Τόσο σημαντικό. Αν έχεις το Προφίσιενσυ, σπουδάσεις οπουδήποτε στην ευρώπη χωρίς τον έναν χρόνο προετοιμασία ,

εργάζεσαι άνετα και γενικά είσαι άνετος.

Η Αγγλική Φιλολογία, από την άλλη, αν και διαθέτει το κύρος μίας κρατικής σχολής, υστερεί σε αυτόν τον τομέα, ότι δηλαδή προσφέρει με καθυστέρηση σχεδόν δεκαετίας και με πολύ μεγαλύτερα έξοδα (αφού πρέπει να πας σε άλλη πόλη, να νοικιάσεις σπίτι για 4 έτη, να αγοράσεις βιβλία, κοκ) αυτό που ο άλλος στο δίνει μέσα στο σπίτι σου, ενώσω σε ταΐζουν ο γονείς σου, χωρίς να κουνηθείς ρούπι.

Ένα άλλο σημείο που χρήζει σκέψης και περισυλλογής, είναι ότι αν θες να μάθεις αγγλικά, είναι καλύτερα να πας στον άγγλο παρά στον έλληνα, με τον ίδιο τρόπο που αν ήθελες να γίνεις μηχανικός θα προτιμούσες να μαθητεύσεις δίπλα σε μηχανικό και όχι δίπλα σε αρχιτέκτονα. Θέλω να πω, όσο και αν συμπαθώ εμάς τους Έλληνες , ο Άγγλος όπως και να το κάνουμε, έχει το πλεονέκτημα της αυθεντικότητας και θα το έχει για πάντα. Δεν θα εξαφανιστεί το Κεμπριτζ για να κάνει το χατήρι των αγγλοφιλόλογων, θέλω να πω.

Και τέλος, υπάρχει και άλλο ένα θέμα, που δεν θέλουν να το παραδεχτούν οι αγγλοφιλόλογοι, αλλά είναι υπαρκτό και είναι ίσως αυτό που τελικά έχει τη μεγαλύτερη σημασία. Αυτό το θέμα είναι ότι υπάρχουν αυτή τη στιγμή εκεί έξω αγγλοφιλόλογοι που δεν ξέρουν που πάν τα τέσσερα, που λένε λάθος πράγματα στα παιδιά των γυμνασίων και των λυκείων, που έχουν γίνει ο περίγελως των πόλεών τους και που κάθε άλλο παρά διαφημίζουν τη σχολή τους. Έρχονται σε εμένα τα μαθητάκια και γελάνε με τις κοτσάνες που αμολάνε οι αγγλικούδες της Αγγλικής φιλολογίας. Τώρα, προσωπικά, δεν είμαι άνθρωπος που θα κακολογήσει συνάδελφο, αλλά από την άλλη, όταν λένε λάθος πράγματα δεν μπορώ να τα υποστηρίξω μόνο και μόνο για να μη χαλάσω τη ζαχαρένια τους, γιατί αν το κάνω θα χάσω κι εγώ το κύρος μου: αν δηλαδή υποστηρίζω τα λάθη τους τη στιγμή που το σωστό είναι προφανέστατα άλλο. Δεύτερον, μέσα σε αυτό το επίπεδο ανταγωνισμού, γιατί να υποστηρίξω τον ανταγωνιστή; Δεν έχω λόγο να το κάνω. Και όταν μου λένε τα παιδιά "κυρία πως ξέρουμε ότι εσείς έχετε δίκιο;" τότε βγάζω το λεξικό και την γραμματική και τους αποδεικνύω έμπρακτα ότι εγώ έχω δίκιο και ξέρω καλύτερα, και δε μπα να'χει οκτακόσια χρυσά πτυχία στην κορνίζα ή άλλη. Η πραγματικότητα είναι μαζί μου.

Αυτό, δυστυχώς, είναι προϊόν που προκύπτει από όλες τις παθολογίες του Ελληνικού συστήματος και δεν βλέπω να γίνεται σύντομα κάτι για την καταπολέμησή του. Όπως δυσλειτουργούν τα πάντα στην Ελλάδα, έτσι θα δυσλειτουργεί και η Αγγλική φιλολογία. Και όσο δυσλειτουργεί, θα πλησιάζει την εξαφάνιση.

Εκτός αν προσφέρει στον "πελάτη" κάτι που δεν προσφέρουν οι άλλοι. Και μη μου πείτε τώρα ότι η Αγγλική Φιλολογία προσφέρει θέση στο Δημόσιο, γιατί με τις αμοιβές που παίρνουν εκεί τώρα και με τις συνθήκες στις οποίες δουλεύουν, ούτε για φτύσιμο δεν θα τη θέλουν τη σχολή. Ειδικά εφόσον είναι τέτοιος ο κορεσμός, ακόμα και στα ιδιαίτερα, είναι τρελός όποιος πάει για αγγλική φιλολογία τώρα. Σε τριάντα χρόνια πάλι. Και πάλι, πόσες είναι οι πιθανότητες να είναι η Ελληνική σχολή Αγγλικής Φιλολογίας καλύτερη από το Cambridge; Ας είμαστε σοβαροί.

Οπότε, γιατί να διατηρούμε έναν τόσο ακριβό θεσμό, που θέλει μισθά, σεμινάρια, κτιριακές εγκαταστάσεις, αναλώσιμα, φαγητά, κοκ;

Σε μία Ευρωπαϊκή πραγματικότητα, δεν θα ήταν πολύ λογικότερο να πας στον άγγλο για αγγλικά, στον ιταλό για ιταλικά, στον γερμανό για τα γερμανικά και στον Έλληνα για τα Ελληνικά;

Και, θέλω να ρωτήσω την Marisa και τον Παναγιώτη, τί συμφέρον έχεις να ευνοήσεις τον Έλληνα, αν δεν είναι απαραίτητος; Ακόμα και αν το κάνεις, οι πολίτες και οι προϋπολογισμοί ήδη αποκτούν την τάση να κινούνται συλλογικά στην πιο συμφέρουσα λύση και κανείς δεν μπορεί να το σταματήσει αυτό γιατί είναι νόμος της αγοράς. Όποιος επιμένει να πληρώνει παραπανίσια λεφτά για κάτι που μπορείς να αγοράσεις φτηνότερα, αργά ή γρήγορα πτωχεύει.

Τώρα, εφόσον είναι σίγουρο ότι δεν πρόκειται ποτέ να ξεπεράσουμε τον ανταγωνιστή, τότε δύο είναι τα τινά.

Το ένα είναι να συνεχίσουμε να εθελοτυφλούμε, να συνεχίσουμε να κάνουμε ότι διδάσκουμε αγγλικά ενώ παράλληλα θα φθίνουμε σταδιακά, θα γίνουμε φαντάσματα και και καρικατούρες των εαυτών μας, πλάσματα αστεία, όπως οι γιαγιάδες που λένε τις ίδιες ιστορίες ξανά και ξανά αλλά τις ανεχόμαστε γιατί είναι συμπαθητικούλες και, όπως και να το κάνουμε, είναι οι δικές μας γιαγιάδες. Και μόλις πεθάνουν θα πούμε "βρήκε την ειρήνη, ήταν καιρός της."

Το άλλο είναι αντί να ξοδεύουμε λεφτά σε κάτι που δεν πουλάει πια, να στραφούμε στην προώθθηση της Ελληνικής γλώσσας. Όπως είναι το Cambridge για την αγγλική γλώσσα, να γίνει η Ελληνική Φιλολογία, να της δώσουμε κι ένα ευφάνταστο όνομα, πτυχίο Ροίδη, φερ'ειπείν, που έγραψε, κατά τη γνώμη μου τα καλύτερα Ελληνικά όλων των εποχών. Αντί να ξεδεύουμε ένα σωρό λεφτά στην προώθηση μίας άλλη γλώσσας, έχουμε, πιστεύω, καθήκον να προωθήσουμε τη δική μας.

Και με δυσαρεστούν όλα αυτά, για πολλούς λόγους. Ο κυριότερος είναι  ότι αυτοί που είναι ειδήμονες, στην τελική μόνο τον εαυτούλη τους σκέφτονται, και αντί να είναι αντικειμενικοί όπως θα ώφειλαν να είναι εφόσον πληρώνονται για αυτό, βλάπτουν τον δημόσιο καλό (αν και μόνο οικονομικά) για να σώσουν τη θεσούλα τους.

Ο δεύτερος λόγος που με στεναχωρεί αυτό το θέμα είναι ότι δεν είμαι μόνο εγώ που δεν βρίσκω λύση, αλλά ούτε και κανείς άλλος, ούτε αυτοί που γνωρίζουν περισσότερα, ούτε οι πιο υπεύθυνοι, ούτε κανείς άλλος. Άρα, εφόσον κανείς δεν  βρίσκει λύση, τότε προφανώς, δεν υπάρχει λύση. Δυστυχώς, δεν γίνεται αλλιώς.

Ξένες

Όλοι ξέρουμε ποιά είναι τα καλά και τα όμορφα πράγματα στη ζωή. Δεν χρειάζεται καμμία οδηγία από κανέναν αν, για παράδειγμα, πεινάς. Ξέρεις ακριβώς τι πρέπει να κάνεις: να φας.

Αντίστοιχα, και στις πιο αιθέριες και αφηρημένες πτυχές της ζωής μας, δεν είναι ανάγκη να σου πεί κανείς "λυπήθηκες, κλάψε" ούτε "χάρηκες, γέλα".

Ακόμα και στα ανώτερα ιδανικά μας, θέλουμε για τον εαυτό μας ό.τι καλύτερο γίνεται. Θέλουμε την

ελευθερία, την ειρήνη και την αγάπη, θέλουμε τη μόρφωση και την γνώση. Θέλουμε την σύνεση και την κριτική ικανότητα. Όλα αυτά, ενστικτωδώς, από μόνοι μας και χωρίς κανείς να μας παρωτρύνει. Αν δεν το κάνουμε τελικά, είναι για άλλους λόγους, κυρίως συγκυριακούς, και όχι επειδή δεν τα εκτιμούμε. Μπορεί, ας πούμε, ένας άνθρωπος να είναι πανέξυπνος, αλλά να είναι τεμπέλης ή φτωχός ή κάποια άλλη συγκυρία να τον εμποδίζει. Θα εκτιμά αυτά τα πράγματα, αλλά δεν θα τα επιλέξει για τον εαυτό του. Στην μεγάλη τους πλειοψηφεία όμως, οι άνθρωποι κυνηγούν την μόρφωση, την παιδεία, την καλλιέργεια, τον πολιτισμό, όσο μπορεί ο καθένας.

Έτσι και στις ξένες γλώσσες, αν υπάρχει μία κάποια πτώση, δεν οφείλεται στο ότι οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν τα ωφέλη, αλλά σε άλλους, συγκυριακούς, παράγοντες. Και, φυσικά, οι παράγοντες αυτοί είναι κυρίως οικονομικοί. Είναι πλέον ασύμφορο να κάνεις τίμιες δουλειές, άρα οι τίμιοι άνθρωποι πτώχευσαν. Και αυτό είναι ένα από τα κακά, οι άνθρωποι που λαμβάνουν αποφάσεις πολύ συχνά είναι διεφθαρμένοι και για αυτό περιφρονούν τους τίμιους. Τους λένε πρόβατα, κορόιδα, αμόρφωτους, αδαείς, απολίτιστους, κοκ, ξεχνώντας ότι αυτοί ακριβώς είναι στους οποίους βασίζονται όλοι αυτοί οι έμποροι αποφάσεων στις καρέκλες με τις φούντες. Συνολικά, οι πράξεις των άτιμων έχουν φέρει τον κόσμο σε μία τέτοια κατάσταση που να μην μπορεί να τους στηρίξει. Πτωχεύοντας τον κόσμο με τις απατεωνιές τους, τώρα δεν έχουν μείνει λεφτά για κλέψιμο, τρόπον τινά.

Οπότε, εφόσον βλέπουμε να διαφημίζονται για πρώτη φορά στην ιστορία πράγματα που ποτέ εως τώρα δεν χρειάστηκαν διαφήμιση, τότε αντιλαμβάνεται ο κάθε σώφρων πολίτης ότι τα πράγματα δεν πάνε καλά.

Προτείνω, το λοιπόν, στους απατεώνες αυτούς να κάνουν το εξής: να χρησιμοποιήσουν την πονηριά και καπατσοσύνη τους στο να επαναφέρουν τους πελάτες τους σε κατάσταση που να μπορούν να ζήσουν παραγωγικά. Πως να το κάνουν αυτό; Απλό είναι. Συνήθως οι απατεώνες έχουν σημαντικές θέσεις κοντά σε σημαντικούς ανθρώπους. Ας επηρεάσουν τους ηγέτες ή όποιον άλλος είναι που παίρνει όλες αυτές τις αποφάσεις, να οδηγήσει τα πράγματα σε δρόμο καλό και όχι καταστροφικό, οικονομικά μιλώντας. Πρέπει οι πελάτες των πάντων να έχουν λεφτά για να μην κατερρεύσουν οι θεσμοί και οι πυλώνες της κοινωνίας.

Ο λόγος που καταρρέουν όλα είναι οικονομικός στη ρίζα και στην έκφανση. Αν στερήσεις τα προς το ζην από τον πολίτη, τότε ο πολίτης θα σε απαξιώσει.

Βρείτε με ποιόν τρόπο βλάπτετε το Σύστημα και αυτο-αναμορφωθείτε, ώστε χωρίς να πέσετε ή να μειωθείτε, να παραμείνουν οι πελάτες σας ζωντανοί.

Γίνεται.

Αν δεν το κάνετε, υπάρχουν άλλοι, με περισσότερα λεφτά και πιο πολυάριθμους πελάτες(αν και, ομολογουμένως, κατώτερης υποστάθμης), που θα σας αντικαταστήσουν.

Τί έχουν τα έρμα και ψοφάνε

Σε μία συζήτηση αναφέρθηκε το ζήτημα της ποιότητας των σχολείων ξένων γλωσσών, καθώς και το ζήτημα της αξιολόγησής τους. Αφορμή για αυτόν τον προβληματισμό ήταν το χαμηλό επίπεδο των σπουδαστών που φτάνουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, παρόλο που, τύποις, έχουν πιστοποιητικά που πιστοποιούν τις γνώσεις τους. Αναρωτηθήκαμε όλοι γιατί να συμβαίνει αυτό και έπεσε η πρόταση να γίνει αξιολόγηση των ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων ξένων γλωσσών, για να βρεθεί επιτέλους ο λόγος που ενώ έχουμε τόσους πτυχιούχους, τελικά έχουμε και τόση μεγάλη αναντιστοιχία ανάμεσα σε αυτό που υποτίθεται ότι θα έπρεπε να ξέρουν και αυτό που τελικά ξέρουν.

Δεν είναι ένα, αλλά πολλά τα αίτια.

Πρώτον και κύριον, δεν είναι όλοι που αναζητούν την πραγματική γνώση. Υπάρχουν πολλοί γονείς και μαθητές που δεν επιθυμούν να μάθουν μία γλώσσα, αλλά απλά να έχουν "ένα χαρτί" για λόγους άλλους, όπως το να πάρουν πόντους για μία προαγωγή, ώς τυπικό προσόν για κάποια θέση, ακόμα και ματαιοδοξία. Αυτού του τύπου οι μαθητές, εμφανίζουν τα εξής χαρακτηριστικά. Πρώτον, μην έχοντας πραγματικό ενδιαφέρον για την γλώσσα, επιλέγουν την ευκολότερη δυνατή μέθοδο εξέτασης, η οποία κατά κανόνα αντιστοιχεί και σε χαμηλότερο επίπεδο γνώσεων. Δεύτερον, μετά την απόκτηση του πτυχίου, δεν ασχολούνται ποτέ ξανά με την γλώσσα, οπότε ξεχνούν και τα λίγα που έμαθαν. Αντίστοιχα, και ο δάσκαλος, που έχει και έναν βιοπορισμό στη μέση, αναγκάζεται πολλές φορές να παρέχει στους πελάτες-μαθητές αυτό που του ζητούν, δηλαδή τίποτα περισσότερο από "ένα χαρτί".Το έχω κάνει και εγώ.

Και είναι πολύ εύκολο. Όπως ανέφερε και κάποια συνάδελφος κατά τη διάρκεια της συζήτησης, εκπαιδεύεις τον μαθητή να ανταποκρίνεται σε μία μορφή εξέτασης και, τσούπ!, να το πτυχίο στην κορνίζα!

Το πιό εύκολο πτυχίο στην παραχάραξη αυτού του τύπου, είναι το Michigan. Φυσικά και μιλώ για τα αγγλικά, που είναι η ειδικότητά μου, αλλά δεν έχω λόγους να πιστεύω ότι σε άλλες γλώσσες είναι διαφορετικά, ειδικά μετά από αυτά που άκουσα σε εκείνη τη συζήτηση. Το Michigan, λοιπόν, ενώ θεωρητικά έχει το ίδιο επίπεδο γνώσεων με το Cambridge, στην ουσία είναι ο τρόπος εξέτασης που το καθιστά ευάλωτο σε παραχάραξη, διότι οι πολλαπλές επιλογές, ενώ αποτελούν αποτελεσματικότατο τρόπο εξέτασης, δεν είναι καθόλου αποτελεσματικές σαν τρόπος διδασκαλίας, διότι παρακάμπτουν το ένα και σημαντικότερο ζήτημα στην εκμάθηση ξένων γλωσσών, την παραγωγή λόγου. Έτσι, κατά την προετοιμασία για εξετάσεις Michigan,  είτε ECCΕ, είτε ECPE, οι μαθητές δεν διδάσκονται παραγωγή λόγου, αλλά συμπλήρωση κυτίων, σχεδόν αυτοματοποιημένα: "μόλις δώ αυτό, βάζω εκείνο". Αντίθετα, ο τρόπος εξέτασης του Cambridge, άρα και η περίοδος προετοιμασίας για αυτές τις εξετάσεις, διδάσκουν την παραγωγή λόγου , σε όλες τις ασκήσεις (cloze, transformations, reading, listening) και όχι μόνο στην έκθεση, όπως συμβαίνει στο Michigan.

Μία άλλη διαφορά ανάμεσα στα δύο, είναι ότι στο Michigan τα προφορικά είναι τόσο τυποποιημένα, που οποιοσδήποτε μπορεί να περάσει με λίγη κατήχηση, ενώ στο Cambridge, οι ερωτήσεις είναι όχι δυσκολότερες, αλλά γενικότερες, δίνοντας μεν στον μαθητή μεγαλύτερα περιθώρια έκφρασης αλλά και στον εξεταστή δε περισσότερο υλικό για αξιολόγηση. Για άλλη μία φορά, το ζήτημα της παραγωγής λόγου είναι που κάνει την διαφορά.

Για αυτό και μίλησα για παραχάραξη νωρίτερα, γιατί με τόσο περιορισμένη παραγωγή λόγου, αυτό που γίνεται τελικά είναι η πλαστογράφηση της γνώσης, ένα πτυχίο πλαστό, στην ουσία.

Οι γονείς και μαθητές δεν πρόκειται να πάψουν να το ζητούν, διότι αυτό που θέλουν είναι το "χαρτί". Υπάρχουν παιδιά που από μικρή ηλικία ξεκινούν με σκοπό να πάρουν το Michigan και ολόκληρα βιβλία που επικεντρώνονται σε αυτόν τον τρόπο διδασκαλίας και εκμάθησης. Και όσο το ζητούν οι πελάτες, εμείς θα τους το παρέχουμε. Τόσο κυνικά και, όσο βαθαίνει η κρίση, ακόμα κυνικότερα.

Αυτό που μπορεί να γίνει, όμως, ώστε να βελτιωθεί το επίπεδο όσων φτάνουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι να ελέγχουμε ποιούς θα δεχτούμε στα πανεπιστήμια. Προτείνω να μην γίνεται δεκτό το Michigan ούτε σαν Β2 ούτε σαν Γ2 παρά μόνο σε ιδρύματα που δεν έχουν την ξένη γλώσσα ως κεντρικό μάθημα (πράγμα που δεν ξέρω κατά πόσο είναι εφικτό) ή καλύτερα, να αυξηθεί ο βαθμός δυσκολίας των εισαγωγικών εξετάσεων στις ξένες γλώσσες. Θα πρότεινα ακόμα και να μην γίνεται δεκτό το Michigan  ούτε καν στο ΑΣΕΠ αλλά ήδη ξεπέρασα το όριο τρελών ιδεών σε αυτή την ανάρτηση.

Κάτι άλλο που πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις, είναι το τί ακριβώς θεωρούμε "ιδιωτικά εκπαιδευτήρια ξένων γλωσσών", κάτι εξαιρετικά σημαντικό, ειδικά αν είναι να τα αξιολογήσουμε.  Προσωπικά, αλλά και για το φροντιστήριο στο οποίο εργάζομαι, δέχομαι να αξιολογηθώ όποτε θέλει ο καθένας, με οποιονδήποτε τρόπο. Μπορώ και το κάνω. Ένας λόγος για τον οποίον μπορώ να αξιολογηθώ δεν είναι μόνο η αυτοπεποίθηση στην αξία μου και στις γνώσεις μου, αλλά και ότι εφόσον είμαι επίσημα δηλωμένη ως καθηγήτρια αγγλικών, σε ένα επισήμως κατοχυρωμένο φροντιστήριο, μπορεί ο καθένας να με βρεί, να με ελέγξει και να με αξιολογήσει, ανά πάσα ώρα και στιγμή. Είμαστε όμως σίγουροι ότι όλοι αυτοί μαθητές που ενώ έχουν πιστοποίηση δεν ξέρουν γρύ, προέρχονται από φροντιστήρια;

Ξέρει κανείς πόσοι κάνουν ιδιαίτερα στην επικράτεια και πόσοι μαθητές προέρχονται από αυτούς; Αυτούς, ποιός θα τους αξιολογήσει; Ευχαρίστως να αξιολογηθούν τα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, θα μειωθεί και ο ανταγωνισμός, θα επικρατήσω εγώ που είμαι η καλύτερη στην μικρή μου πόλη. Μήπως, όμως, μετά από αυτή την αξιολόγηση, ρίξουμε στην μαύρη αγορά μεγαλύτερο ποσοστό μαθητών; Αν αυτό συμβεί, θα λυθεί το πρόβλημά μας στην τριτοβάθμια;

Το φροντιστήριο αυτή τη στιγμή είναι ο εύκολος στόχος: πληρώνει ρεύμα, ικα, τεβε, φόρους, φπα, κοκ, λογοδοτεί για κάθε μία αποτυχία και πας εις κακεντρεχής νούς μπορεί να το κλείσει με μία απλή καταγγελία που δεν χρειάζεται καν να είναι αληθινή. Όσοι κάνουν ιδιαίτερα, από την άλλη, εισπράττουν μαύρα λεφτά τα οποία φυσικά και δεν φορολογούνται, εννοείται ότι δεν έχουν κανένα φπα, και παίρνουν ζωές στο λαιμό τους, γιατί μέχρι να καταλάβει ο γονιός ότι δεν κάνουν καλή δουλειά (όχι όλοι φυσικά) το παιδί έχει χάσει πολύτιμο χρόνο.

Άρα, πριν σκεφτούμε καν να αξιολογήσουμε τον οποιονδήποτε, είναι απαραίτητο να έχουν γίνει πρώτα τα εξής: να απαγορευτεί η συμμετοχή των ¨ανεξάρτητων¨ υποψηφίων στις εξετάσεις πιστοποίησης και, μάλιστα να θεσπιστεί ελάχιστος χρόνος φοίτησης πριν την συμμετοχή σε αυτές: δεν μπορεί κανείς σε οκτώ μήνες από αρχάριος να έχει φτάσει σε επίπεδο Β2 αν δεν είναι native speaker, ας πούμε! Χρειάζονται τουλάχιστον 4-5 έτη, για το Β2 μόνο, και αυτό πρέπει να θεσπιστεί επίσημα. Όσοι θέλουν να κάνουν ιδιαίτερα, να είναι δηλωμένοι επαγγελματίες, σύμφωνα με την ήδη υπάρχουσα νομοθεσία, να έχουν μηχάνημα για αποδείξεις και για κάθε υποψήφιο που κατεβάζουν να φορολογούνται αντιστοίχως. Η αξιολόγηση, με αυτό τον τρόπο, θα γίνει από μόνη της. Θα φανεί αμέσως ποιός διδάσκει τί και πόσο καλά κάνει τη δουλειά του.

Το ζητούμενο, εδώ δεν είναι να προστατευθούν τα φροντιστήρια, αλλά να ενταχθούν στο σύστημα και όσοι κάνουν ιδιαίτερα, ώστε να εκλείψει αυτός ο αθέμιτος ανταγωνισμός αφενός, και αφετέρου να καταστεί εφικτή η περίφημη αξιολόγηση. Γιατί αν πραγματοποιηθεί αξιολόγηση τώρα, μόνο το ένα τρίτο των δασκάλων ξένων γλωσσών θα αξιολογηθούν, άρα το μόνο που θα πετύχουμε είναι μία τρύπα στο νερό, και θα συνεχίσουν να φτάνουν στα πανεπιστήμια νέοι με τζούφια πτυχία.

Το στύλ και ο δαρβινισμός

Με έχει απασχολήσει πολλές φορές το θέμα του πως επιλέγουμε το οτιδήποτε και ειδικότερα συντρόφους, όχι για κανέναν άλλον λόγο παρά το ότι βλέπω τριγύρω μου πανέμορφους ανθρώπους να ακολουθούν την ίδια συμπεριφορά: περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους φροντίζοντας την εμφάνισή τους με φτιασίδια, ρούχα, γυμναστικές, κολώνιες, κοκ, αλλά όλα αυτά σαν επένδυση να μην καρποφορούν, δηλαδή στο τέλος της διαδικασίας δεν έχουμε το ζευγάρωμα των ανθρώπων, αλλά μοναξιά και πίκρα, πολλές φορές μάλιστα έχουμε την απογοήτευση ότι όλοι/όλες είναι ίδιοι/ίδιες.

Τώρα, αν αναλογιστεί κανείς ότι διαλέγοντας σύντροφο, στην ουσία διαλέγεις γονίδια για

αναπαραγωγή, τότε θα έπρεπε στο τέλος του φτιασιδώματος και του ντυσίματος και του βαψίματος και της γυμναστικής να υπάρχει όχι μόνο ζευγάρωμα, αλλά και τεκνοποίηση, δηλαδή ο λόγος που βαφόμαστε οι γυναίκες είναι για να μας κάνει ο άντρας μάνες και ο λόγος που οι άντρες δείχνουν μούσκουλα είναι για να γίνουν πατέρες όσο το δυνατόν περισσότερων γεννεών.

Άρα, αυτό που μετράει, είναι το γονίδιο και αυτό δεν εξαρτάται από τα φτιασίδια, τα ρούχα τη γυμναστική και όλα αυτά. Αν, ας πούμε, έβαζες μερικούς άντρες και μερικές γυναίκες χωρίς ρούχα σε έναν αρκετά μεγάλο χώρο, τότε αναμφίβολα πολύ σύντομα θα σημειώνονταν περιπτύξεις και εναγκαλισμοί. Αν , τώρα, τους ίδιους άντρες και τις ίδιες γυναίκες τους έλεγες να ντυθούν και να σενιαριστούν όσο καλύτερα ξέρουν και μπορούν ώστε να τραβήξουν την προσοχή ενός εραστή και μετά τους άφηνες πάλι όλους μέσα στον μεγάλο αυτό χώρο, τότε οι εναγκαλισμοί και οι περιπτύξεις θα ήταν ριζικά διαφορετικές από εκείνες με τα γυμνά κορμιά, γιατί εκτός από το ουσιώδες, πλέον έμπαιναν και άλλα ζητήματα στη μέση.

Μία γυναίκα που έχει πολύ ωραίο κορμί, ας πούμε, μπορεί να διάλεγε φτηνιάρικα ρούχα ή πολύ συντηρητικά ή πολύ περίεργα, κοκ. Αντίστοιχα, ένας άντρας μπορεί να διάλεγε ρούχα που τον κάνουν να δείχνει αλήτης, ρεμάλι, ξενέρωτος, κοκ.

Πράγμα που σημαίνει ότι εκτός από την ουσία, τους χυμούς του ίδιου του σώματος που βλέπουμε μπροστά μας, πρέπει πλέον να περιλάβουμε στην κρίση μας και τις πληροφορίες που μας δίνει το γούστο του.

Και αυτό είναι πολύ δύσκολο και πολύ άδικο, γιατί πολλές φορές το γούστο στα ρούχα δεν μαρτυρά απαραιτήτως αυτά που υποτίθεται ότι θα έπρεπε να μαρτυρά.

Στην ουσία, τα ρούχα, οι κολώνιες, οι γυμναστικές και τα φτιασίδια κάνουν την εύρεση συντρόφου δυσκολότερη, ακριβώς για αυτόν τον λόγο, γιατί αποτελούν άλλο ένα σύνολο πληροφοριών για αποκωδικοποίηση, για την οποία οι άνθρωποι δεν έχουν ακόμα προλάβει να εξελιχθούν. Θέλω να πω, πόσα χρόνια ντυσίματος έχουμε σαν είδος; Πέντε χιλιετίες είναι αμεληταίο διάστημα, εξελικτικά μιλώντας. Φυσικά και δεν έχει εξασκηθεί η μύτη μας στο να ξεχωρίζει ποιός τύπος εραστή προτιμά εκείνο το τεχνητό άρωμα ή ποιός τύπος ανθρώπου κρύβεται πίσω από εκείνο το μέηκ άπ.

Κι έτσι, αυτό που κάνουμε τελικά είναι να παίρνουμε τα ψεύτικα χαρακτηριστικά του φτιασιδώματος για πραγματικά, να λαμβάνουμε αποφάσεις ερωτικές με βάση αυτά τα ψεύδη, και τελικά να διαψεύδονται όχι μόνον οι ελπίδες μας αλλά και τα γονίδιά μας, το επόμενο πρωί, η απόρριψη του συνανθρώπου είναι βάρβαρη και απόλυτη, τελικά.

Επιπλέον, έχοντας αποσυνδέσει την τεκνοποίηση από την ερωτική επαφή, ναι μεν έχουμε κάνει τη ζωή μας λιγότερο κουραστική, από την άλλη μεριά όμως παραβιάζουμε το dna μας, κατά κάποιον τρόπο. Γονιδιακά, χαιρόμαστε όταν βλέπουμε έναν ωραίο άνθρωπο διότι μας αρέσει η προοπτική να αναπραχθούμε μαζί του. Χωρίς την αναπαραγωγή, μετατοπίζεται το νόημα της σχέσης από την τεκνοποίηση στην ευχαρίστηση, πράγμα που σημαίνει ότι περνάμε όλη τη ζωή μας με περιστασιακούς συντρόφους γιατί "έτσι μας αρέσει" το οποίο δεν θα ήταν κακό αν δεν μας άφηνε κενούς, κυνικούς και δυσαρεστημένους, γεμάτους μοναξιά και πίκρα.

Θεωρώ ότι χωρίς την πραγματικότητα του σώματος και της αναπαραγωγής, χάνει την ουσία της η σχέση μας με τους άλλους και για αυτό νιώθουμε μόνοι, παρά τις ανέσεις και την στυλιστικά άρτια εμφάνισή μας

Άρα, θα ήταν εύλογο να υποθέσουμε ότι χωρίς όλα αυτά θα ήταν πιο εύκολο να βρεί κάποιος σύντροφο. Ωστόσο, έχουμε εθιστεί τόσο πολύ στην φτιασιδωμένη εικόνα σαν άνθρωποι, που την φυσική εικόνα, την αφτιασίδωτη, την βρίσκουμε απεχθή και απολίτιστη.

Αυτό, αν είχε αποτελέσματα, δηλαδή αν  είχαμε κάποιον να αγαπάμε, τότε δεν θα πείραζε κανέναν. Κοιτώντας όμως τριγύρω, στους τέλεια στυλιζαρισμένους νέους μας, βλέπω ότι δεν είναι έτσι. Αυτό που βλέπω είναι να έχουν μόνο περαστικές σχέσεις, αλλά πολύ σπάνια κάτι σταθερό και στην πλειοψηφεία τους έχουν περιέλθει σε μία κατάντια κυνισμού ως προς τον συνάνθρωπο. Χρησιμοποιούν ο ένας τον άλλον για να εξυπηρετήσουν κάποιες ανάγκες τους, αλλά τίποτα παραπάνω. Πολλοί, μάλιστα, περηφανεύονται για αυτό με το σκεπτικό ότι είναι ανεξάρτητοι/-ες, ότι είναι χειραφετημένοι/-ες, ότι είναι ανοιχτόμυαλοι/-ες, ότι δεν έχουν ανάγκη την επιβεβαίωση, ότι δεν ανέχονται βλακείες από κανέναν, και άλλα αστεία πράγματα.

Ξέρω, μάλιστα πολλούς και πολλές που, νομίζοντας ότι ανεξαρτησία και χειραφέτηση ίσον κακία, να μιλάνε περήφανα για τις φορές που φέρονται άσχημα στους/στις συντρόφους τους.

Και έτσι, πολλοί νέοι, που αν δεν βασίζονταν τόσο στα ωραία ρούχα θα είχαν βρεί εκατό συντρόφους, παραμένουν μόνοι, τόσο σωματικά όσο και ψυχικά, και αυτό το δεύτερο είναι που πονάει ασύγκριτα περισσότερο.

Άρα, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι τα φτιασίδια δεν βοηθούν, αλλά εμποδίζουν την αναπαραγωγή και τις ανθρώπινες σχέσεις.

Αν θέλουμε να βάλουμε ένα τέλος στο δημογραφικό πρόβλημα της Δύσης, τότε πρέπει οπωσδήποτε και σύντομα να γίνει μόδα το ανεπιτήδευτο στυλ. Αν θέλουμε λιγότερους άνθρωπους στους ψυχαναλυτές, πρέπει επίσης να προωθήσουμε το ανεπιτήδευτο στυλ, γιατί ενώ η επιτήδευση σίγουρα έχει τις χάρες της, εν τέλει το πληρώνουμε σαν κοινωνία με την ανικανότητα να μιλήσουμε ο ένας στον άλλον, παρά μόνο αν ο ένας από τους δύο είναι ψυχοθεραπευτής ή ψυχολόγος ή ψυχίατρος, πράγμα λάθος και εσφαλμένο γιατί έτσι όπως πάει το πράγμα,  μας έχουν βγάλει όλους τρελούς, χωρίς όμως να μας γιατρέψουν, αν κρίνω από τον αριθμό ατόμων που γνωρίζω ότι πάνε σε τέτοιους επαγγελματίες χωρίς να έχουν δει καμμία αλλαγή στη ζωή τους τα τελευταία 15 χρόνια.

Τέλος, αν κάτι δεν δουλεύει, τότε ξέρω ότι, όπως θα έκανε κάθε συνετός επιχειρηματίας, το αλλάζουμε. Αν η επιτήδευση έχει σαν αποτέλεσμα την φθίνουσα πορεία των ανθρώπινων πόρων, άρα καθιστά δυσκολότερη την επικράτηση στην Αγορά του κόσμου, άρα στην απώλεια υποστήριξης παγκοσμίως, άρα απώλεια κερδών, τότε το κίνητρο δεν είναι μόνο ηθικό.

Υπάρχει τεράστιο κέρδος στο να αφήσουμε τους άνθρωπους στην ησυχία τους.

Τί είμαι τελικά

Έχω δηλώσει κατά καιρούς ότι δεν είμαι αριστερή, ότι είμαι αριστερή, ότι πιστεύω στο θεό, ότι δεν είμαι θεούσα, και άλλα, φαινομενικά αντικρουόμενα και ασύμβατα μεταξύ τους.

Ωστόσο, έχω επίσης δηλώσει κάποιες φορές ότι δεν πιστεύω σε μία και μόνη θεωρία ούτε πιστεύω ότι η λύση για τα προβλήματά μας είναι μία θεωρία, μία ιδεολογία ή μία μόνο κοσμοθεωρία, αλλά περισσότερο, όπως στις επιστήμες αναζητούμε μία οικουμενική εξίσωση, έτσι και στις κοινωνίες και οικονομίες μας, χρειαζόμαστε κάτι που να περικλείει τα πάντα, ειδάλλως ό,τι και αν σκεφτούμε όσο

και αν προσπαθήσουμε, η προσπάθειά μας θα είναι λειψή, άρα σύντομα θα χρειαστεί να διαχειριστούμε άλλη μία ανατροπή στους υπολογισμούς μας.

Κι έτσι, παρόλο που γενικά ρέπω προς τα αριστερά, γιατί θεωρώ ότι τίποτα απάνθρωπο δεν είναι βιώσιμο, αναγνωρίζω ότι χωρίς το κέρδος δεν θα υπήρχε τίποτα εκτός από χώμα και νερό. Ανάμεσα στα δύο άκρα, θεωρώ ταυτόχρονα, υπάρχει κάτι ενδιάμεσο που να εξασφαλίζει μεν το κέρδος αλλά να εξασφαλίζει και την κοινωνική δικαιοσύνη. Το μόνο που μένει είναι απλά (πόσο απλά στα αλήθεια!) να βρεθεί αυτή η χρυσή τομή, η ζώνη της χρυσομαλλούσας, ανάμεσα στην κατάρρευση των πάντων υπό το βάρος των κρατικών παροχών και την ασύδοτη σκληρότητα των απάνθρωπων χαρτογιακάδων στα εταιρικά συμβούλια. Ανάμεσα στα αποστεωμένα σαρκία των πεινασμένων τριτοκόσμιων των οποίων οι πόροι γίνονται commodities και την χλιδή των υπερβόρειων που ληστεύουν πόρους στο όνομα της δημιουργικότητας. Πιστεύω σε αυτό. Υπάρχει και γίνεται, χωρίς να είναι οι άνθρωποι ιδανικοί και χωρίς να γίνουν τεράστιες ανατροπές, αλλά μόνο κάποιες καίριες αλλαγές στις διεθνείς νομοθεσίες. Γίνεται. Και όχι μόνο γίνεται, αλλά γίνεται και με τέτοιο τρόπο ώστε το σύστημα να "τρέχει" μόνο του, χωρίς διαρκείς παρεμβάσεις ή διορθώσεις.

Τώρα, επειδή είναι αργά τώρα που γράφω και όταν είναι αργά το μυαλό παίρνει τις στροφές περίεργα, είναι πολλές οι τρελές ιδέες. Να μία. Στη φύση, ο νούμερο ένα νόμος βιωσιμότητας είναι "να τρώς μόνο όσο για να ζήσεις". Εμείς οι άνθρωποι, τόσο έξυπνοι είμαστε που τρώμε για δύο ή για τρείς, κι έτσι όχι μόνο αρρωσταίνουμε αλλά σπαταλάμε και ένα σωρό φαγητά. Να λοιπόν κάτι τρελό, να δημιουργηθεί το επάγγελμα του διατροφο-λογιστή, ο οποίος θα σου παίρνει τις διάφορες μετρήσεις, λίπος, μυική μάζα κοκ, θα σου βγάζει μία δίαιτα, και βάσει αυτής θα υπολογίζεται η ετήσια ποσότητα τροφής που θα δικαιούσαι, θα υπολογίζεται το ποσοστό επί του εισοδήματός σου το οποίο θα τυπώνεται σε κάρτα και αντιστοίχως θα αφαιρείται κάτι κάθε φορά που θα αγοράζεις φαγητό. Αν πας να αγοράσεις περισσότερο φαγητό, θα σου λέει το μηχάνημα στο ατμ "ωπ, κύριος! αρκετές θερμίδες για σήμερα". Αποτέλεσμα: μικρότερη σπατάλη, μικρότερες χωματερές, υγιέστεροι πολίτες, αλλά κυρίως, ένα restart στην οικονομία με τέτοιο εύρος που τα πάντα θα έρθουν τα πάνω κάτω.

Θα πλουτίσουν οι διαιτολόγοι, για αρχή.
Το εμπόριο θα αλλάξει ριζικά, άρα και οι αγορές που εξαρτώνται από τα τρόφιμα και βρώσιμα και τα πόσιμα. Η τιμή της πορτοκαλάδας, δεν θα μείνει ίδια, ούτε του καφέ.

Κοινωνικά, αυτό θα σημαίνει ότι κανείς δεν θα μένει νηστικός.

Άλλη ιδέα;
Πάρε να έχεις για να μη βαριέσαι.Από ένα εισόδημα και μετά, να σου μειώνονται τα μόρια για πρόσληψη στο ασεπ. Δεν μπορείς, ας πούμε, να έχεις οκτώ πολυκατοικίες και να θέλεις και να κάνεις τον διευθυντή στην κλινική! Είτε πούλα τα, είτε δώρισέ τα, είτε κάνε έρευνα ή πρακτική στο ιατρείο σου. Αλλά και τα δύο δάχτυλα στο μέλι, να μην τα έχεις. Άσε να φάει και κανας άλλος. Και αυτό να ισχύει και για τους ξένους. Με τα σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα, είναι παιχνιδάκι να στηθεί.

Κάτι άλλο που μπορεί να γίνει είναι να γίνει ένα πισωγύρισμα, μία ορθοπεταλιά, ας πούμε, σε ορισμένους τομείς. Στις μεταφορές, ας πούμε, μπορεί κανείς να πεί ότι το κόστος και η σχέση του με την τελική τιμή του προιόντος είναι τέτοια που έχει καταντήσει παράλογα φτηνό. Ορισμένα πράγματα, είναι παράλογο να είναι φτηνά, και δεν μιλώ για το φαί, αλλά για τον καπνό, το κακάο ή τα εξωτικά είδη, κοκ. Το πλαστικό! Τα κινέζικα ψωρο-προιόντα. Ας καταστήσουμε, λοιπόν, την μεταφορά αργότερη και ακριβότερη, ώστε και οι άνθρωποι να βγάζουν τα σπασμένα τους, αλλά και ο πλανήτης να σωθεί. Ας οριστεί, ας πούμε, ένα εξωπραγματικά χαμηλό ανώτατο όριο εκπομπών ρύπων με το πρόσχημα ότι μολύνονται οι ουρανοί και οι θάλασσες, ας οριστεί και ένα βαρβάτο πρόστιμο σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, και τσουπ! να η μείωση στη μόλυνση αλλά με παράλληλη διατήρηση των κερδών και μείωση της κατανάλωσης. Αν η αργοπορία είναι χρήμα, τότε με τις γαλέρες θα φέρνουν το τσάι για τις κυρίες των σαλονιών οι έμποροι.

Ναι, είμαι τρελή, το ξέρω.

Πάω για ύπνο πριν πω κι άλλα.

Όσο για το τί είμαι τελικά, δεν ξέρω.
Ίσως να μη μάθουμε ποτέ.

Ο ορισμός του Γιώργου

Ήταν ένα άρθρο που μου επεσήμανε ο Γιώργος, να τον έχει καλά ο θεός των κυνικών, το οποίο έλεγε για το κατά πόσο η φτώχεια επηρεάζει τις πιθανότητες επιτυχίας. Το άρθρο και ο συγγραφέας ανέλυαν πράγματα προφανή, ότι αν είσαι φτωχός όχι μόνο στερείσαι προσβάσεως στα μέσα εκείνα που θα σε καθιστούσαν ικανό να επιτύχεις την επιτυχία, αλλά κάτι ακόμα χειρότερο, στερείσαι νοητικών όπλων, τουτέστιν είσαι λιγότερο έξυπνος, λιγότερο ψύχραιμος, λιγότερο έτοιμος να αξιολογήσεις σωστά καταστάσεις ή προτεραιότητες. Όλα αυτά σε πολύ ελεύθερη απόδοση του άρθρου, να ξέρετε.

Τώρα, ο Γιώργος είναι ένας εξαιρετικά έξυπνος και έμπειρος άνθρωπος, πολύ πιο καλός γνώστης ορισμένων πραγμάτων από τον μέσο κανονικό ανειδίκευτο. Ωστόσο, ενώ το άρθρο έλεγε αλήθειες, σκέφτηκα ότι η ζυγαριά με την οποία ζυγίζεται το βάρος και η σημασία των αληθών αυτών

γεγονότων, είναι "πειραγμένη" υπό την έννοια ότι αυτό που βάλαμε στον άλλο δίσκο της ζυγαριάς δεν είναι οι κλασσικοί σιδερένιοι όγκοι ορισμένου βάρους, αλλά άλλα, αυθαίρετα βάρη, που ο κάθε μπακάλης μπορεί να εναλλάσσει κατά βούληση. Αντί για σιδερένια αντίβαρα, έχουμε ό,τι θέλει ο καθένας, σύκα, ας πούμε, μία πέτρα ή, στην περίπτωση που ο μπακάλης είναι κακοπροαίρετος, ένα κιλό σκατά.

Στο άρθρο αναφέρονται λέξεις όπως επιτυχία, τεχνογνωσία, εκπαίδευση, κοκ, όμως  εκεί ακριβώς θεωρώ ότι υπάρχει το πρόβλημα, στο πως ορίζουμε όλα αυτά τα πράγματα.

Εμείς οι δυτικοί θεωρούμε επιτυχία αυτά που κάνουμε εμείς και αποτυχία όλα τα άλλα, ξεχνώντας ότι αν όλοι έκαναν ότι κάνουμε εμείς, θα είχαμε εκλείψει από καιρό. Τουτέστιν, μπορεί εμείς να θεωρούμε επιτυχία το δίπλωμα ιατρικής, αλλά αν δεν ήταν ο αγρότης και ο ψαράς και ο κτηνοτρόφος, ο ριζοκαλλιεργητής και ο μεταλλωρύχος, τότε θα ήμασταν πετυχημένα νηστικοί. Βασίζουμε την επιτυχία μας στην αποτυχία των άλλων, σα να λέμε. Πόσο πετυχημένοι θα ήμασταν, όσα πτυχία είχαμε στο κάδρο, αν δεν ήταν κάποιος στην αφρική να φτυαρίζει λαθραία ψάρια με κίνδυνο της ζωής του για είκοσι σεντς την ημέρα;

Για παράδειγμα, είναι παιδεία να ξέρεις πιάνο ή βιολί, αλλά όχι να ξέρεις πως αρμέγουμε την κατσίκα. Θεωρείσαι καλλιεργημένος όταν ξέρεις τον τάδε ζωγράφο αλλά όχι όταν ξέρεις πως φυτρώνει η πατάτα. Είναι επιτυχία να καταστρέφεις τροφή που παράχθηκε με τρομερή προσπάθεια, όταν οι άνθρωποι πεθαίνουν από πείνα, να στέκουν άδεια σπίτια και τεράστια εγκατελειμμένα κτίρια αλλά οι άνθρωποι να κοιμούνται στους δρόμους;

Είναι επιτυχία να έχεις λεφτά όταν το σύστημα δεν μπορεί να αναπαραχθεί, αλλά αντίθετα είναι θνησιγενές από άποψη πόρων; Γιατί αν δεν ήταν θνησιγενές, τότε δεν θα είχαμε τα ίδια νταούλια κάθε μερικά χρόνια αλλά θα είχαμε μία ροή γεγονότων μικρής εντάσεως και όχι κοσμογονικές ανατροπές τόσο σύντομα η μία μετά την άλλη.
Είναι επιτυχία να κοιμούνται πόροι στις θυρίδες και οι άνθρωποι να μην επιτρέπεται να δουλέψουν,  Είναι επιτυχία να είναι ασύμφορη η παραγωγή πάνω στην οποία στηρίζεται το όλο σύστημα; Ο ορισμός της θνησιγένειας.

Δεν μπορείς να μιλάς για επιτυχία όταν ο μόνος τρόπος να "πετύχεις" είναι η παρανομία, είτε την ονομάζεις "επιχειρηματικότητα" ή "δημόσιες σχέσεις" ή "δημοκρατία".

Θα ήθελα να θέσω έναν γρίφο, μία πρόκληση, αν θέλεις Γιώργο, απλά και μόνο σαν νοητική εργασία, σαν σουντόκου αλλά με αριθμούς πιο μεγάλους, έτσι σαν πείραμα του μυαλού. Κουβέντα να γίνεται, έτσι χάριν συζητήσεως και μόνο, όχι ότι προτείνω να συζητηθεί στα σοβαρά κάτι τέτοιο, αλλά σαν μελέτη, σαν υπόθεση, όπως όταν κάναμε φυσική στο σχολείο "αν θέσουμε σώμα τόσου βάρους σε τόση ταχύτητα, τότε....". Δεν χρειάζεται να είναι υπαρκτά τα "σώματα" για να μελετήσουμε την υπόθεση.

Όλοι έχουμε μία ιδέα για το πως είναι και πως λειτουργεί ο κόσμος.
Τί θα γινόταν αν αλλάζαμε τις σταθερές; Τί θα γινόταν αν στις υπαρκτές και εφαρμοσμένες σταθερές δεν βάζαμε τον πόλεμο και την διπλωματία, ή τις εταιρικές προδιαγραφές μίας επιχείρησης, αλλά τις ιδανικές; Αν σταματούσαν τώρα και για πάντα όλοι οι πόλεμοι;
Πως θα έβγαινε το μοντέλο, αν αντί για κυνισμό βάζαμε δικαιοσύνη, κοινωνική και ειρηνική, ισότητα και πραγματική καλοσύνη στις συναλλαγές;

Όπως υπάρχουν υπολογιστές που τρέχουν μοντέλα καιρικών συνθηκών ή φαινομένων, θα ήθελα να υπάρξει ένας υπολογιστής που να τρέξει αυτό το μοντέλο. Τί θα γινόταν αν σταματούσαν τώρα όλοι οι πόλεμοι και ο πλούτος διανέμονταν δίκαια και όχι όπως αδίστακτα προστάζουν οι μεγιστάνες;

Θα ήθελα να είμαι μεγιστάνας, να αγοράσω έναν τέτοιο υπολογιστή.

Το αισθητικό γονίδιο

Η πολυπλοκότητα σε έναν οργανισμό αποτελεί κατά κάποιον τρόπο εξασφάλιση διαιώνισης. Πολύ χοντρικά μιλώντας όσο πιο πολύπλοκος είναι ένας οργανισμός, τόσο πιο πολλές οι πιθανότητες να ανταπεξέρθει στις προκλήσεις του περιβάλλοντος. Όσο πολυπλοκότερος, τόσο περισσότεροι οι απόγονοι;
Μάλλον όχι. Αυτό που ισχύει περισσότερο είναι να βρίσκονται οι πιο πολύπλοκοι οργανισμοί στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας, τουτέστιν λίγοι απόγονοι και καλοί. Έτσι, έχεις στη βάση το πλαγκτόν με δισεκατομμύρια άτομα σε μία στάλα νερό απλά και μόνο να αναπαράγονται και, αντίθετα, η φάλαινα με το υδροδυναμικό της σχήμα, την ηχητική της επικοινωνία, την ευφυία και την κοινωνική δομή, να μην ξεξεπερνά σε πληθυσμό τις χίλιες σε έναν ωκεανό.Ή, μάλιστα, έχεις μετά τον άνθρωπο να μετράει θερμίδες, να πλένει τα χέρια του και να αναλύει χημικώς την τροφή του, μόλις μερικά δις σε όλο τον κόσμο. Καταστροφικά και άπληστα δις, ομολογουμένως, αλλά

μετρημένα κουκιά σε σχέση με τα μικρόβια, τα έντομα, ή τους κοκοβιούς.

Τέλος πάντων, αυτό που θέλω να πω είναι κάτι που ήδη ξέρει όλος ο κόσμος, και αυτό είναι ότι οι άνθρωποι δεν εξελίσσονται μόνο κόντρα στη φύση αλλά και κόντρα ο ένας στον άλλον ΚΑΙ κόντρα στο σύνολο της κοινωνίας. Έχει αναπτύξει ένα σωρό χαρίσματα που στη φύση δεν θα βοηθούσαν καθόλου αλλά δίχως αυτά είσαι κοινωνικά, άρα και αναπαραγωγικά, μη-ανταγωνιστικός. Αυτά τα χαρίσματα είναι η ομιλία, το γέλιο, η ερμηνεία της γλώσσας του σώματος ή των εκφράσεων του προσώπου, κοκ.

Ας πούμε, για παράδειγμα ότι δύο άτομα αντίθετου φύλου γνωρίζονται. Το αν θα ζευγαρώσουν μεταξύ τους, σε βιολογικό επίπεδο, καθορίζεται από τα γονίδια και τις ορμόνες του καθενός, πληροφορίες που μεταδίδονται μέσω της όσφρησης κυρίως, ίσως και οπτικά. Αυτό σημαίνει ότι με τη μύτη μυριζόμαστε τις ορμόνες άρα το γονίδιο του άλλου, ενώ με την όραση αντιλαμβανόμαστε το κατά πόσο είναι υγειής ο υποψήφιος σύντροφος στην ακολασία. Και αν ήμασταν οποιοδήποτε άλλο πλάσμα, η υπόθεση θα σταματούσε εκεί: θα οσμιζόμασταν ο ένας τον άλλον και να όλα πήγαιναν καλά, θα το κάναμε.

Αλλά ο άνθρωπος, ως πιο πολύπλοκο όν, θέτει και πιο πολύπλοκα κριτήρια. Υπάρχει, ας πούμε η κοινωνική θέση, η οικονομική δύναμη, το χιούμορ, η ιδεολογική ταύτιση, ακόμα και η ταξική κατανομή, που κρίνουν το αν δύο κατά τα άλλα συμβατά άτομα ζευγαρώσουν ή όχι. Μάλιστα, ένα μεγάλο μέρος του πολιτισμού μας αφιερώνεται σε αυτό ακριβώς το ζήτημα, το ποιός απαγορεύεται να ζευγαρώσει με ποιόν.

Θα έλεγε κανείς ότι πρόκειται για μεγάλη αδικία, να μπορεί κανείς βιολογικά να αναπαραχθεί αλλά να μην το κάνει για δευτερεύοντες λόγους, όπως το τί αυτοκίνητο έχει, αλλά η άποψη της συντάκτριας του ιστολογίου είναι ότι είναι απολύτως δίκαιο και μάλιστα ο κόσμος θα ήταν πολύ χειρότερος αν δεν υπήρχαν όλες αυτές οι επιπλοκές στις σχέσεις μας.

Καταρχάς, αν αναπαραγόμασταν μόνο και μόνο βάσει της βιολογικής συμβατότητας, τότε ο πληθυσμός θα ήταν ακόμα μεγαλύτερος, άρα ίσως να είχε καταστραφεί ήδη ο πλανήτης λόγω της δυσανάλογης εξάπλωσής μας και της εξάντλησης των πόρων που αυτή θα προξενούσε.

Δεύτερον, όλες αυτές οι διαδικασίες επιλογής, αποτελούν κάτι σαν νοητική επιβεβαίωση πριν την αναπαραγωγή, εξασφαλίζει δηλαδή ότι αυτός με τον οποίον θα ζευγαρώσουμε εκτός από βιολογικά υγειής είναι και αρκετά έξυπνος ώστε να του κάνουμε την τιμή να του κάτσουμε. Και, πράγματι, λίγοι άνθρωποι θα ζευγάρωναν με κάποιον που είναι μόνο όμορφος (άρα και υγειής), ενώ οι περισσότεροι εκτός από ένα αόριστο ψυχικό δέσιμο αναζητούν και κάτι πολύ συγκεκριμένο, την επιτυχή επικοινωνία, πράγμα που μεταφράζεται σε δείκτη ευφυίας, όχι με την παντελώς εσφαλμένη έννοια του IQ αλλά υπό την έννοια ότι ταιριάζουν οι νοημοσύνες του ενός με τον άλλον.  Βέβαια, το τί σημαίνει "ταιριάζουν οι νοημοσύνες μας" είναι ένα βαθύ ζήτημα με πολλές προεκτάσεις, αλλά ας μείνουμε στο ζήτημα της επικοινωνίας, όχι μόνο για να τελειώσει κάποτε αυτή η ανάρτηση αλλά και γιατί κατά τη γνώμη μου αυτό είναι και το πιο σημαντικό όταν μιλάμε για αναπαραγωγή.

Αυτό που βρίσκω, όμως αξιοθαύμαστο στην όλη υπόθεση, είναι ότι όλα αυτά δεν τα συνειδητοποιεί ο κοινός άνθρωπος. Ακόμα και αν γνωρίζει την επιστημονική εξήγηση όλων όσων συμβαίνουν σε βιολογικό επίπεδο, όταν αποφασίζει αν θα κάνει σεξ με κάποιον, όλα καταλήγουν στο εξής ένα κριτήριο : μου αρέσει.

Όταν λες "μου αρέσει" τότε αυτό σημαίνει ότι αυτό το άτομο πληροί όλες αυτές τις προϋποθέσεις, είναι υγιές, ορμονικά άρα βιολογικά συμβατό αλλά και ψυχολογικώς, κοινωνικώς ή οικονομικώς αποδεκτό ΚΑΙ όσο έξυπνο μου ταιριάζει. ΑΝ τώρα προσθέσεις και την γεωγραφική προσβασιμότητα, τότε δεν είναι να απορείς γιατί τόσοι νέοι, όμορφοι και τέλειοι κατά τα άλλα άνθρωποι, μένουν μόνοι στη σύγχρονη κοινωνία μας. Ενώ η ελευθερία είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη σε σχέση με το παρελθόν, τα κριτήρια είναι τόσο πολύπλοκα που ελάχιστοι τα πληρούν. Πόσο έξυπνος πρέπει να είσαι για να ρίξεις στο κρεβάτι τον συνάνθρωπο, επιτέλους!;

Κάτι ακόμα που βρίσκω τραγικά θαυμαστό είναι το γεγονός ότι παρά τις τόσες αντιξοότητες, υπάρχουν άτομα που προσθέτουν στον εαυτό τους ακόμα περισσότερες, θέτοντας στον εαυτό τους και φανταστικά εμπόδια εκτός τα πραγματικά. Πολλοί, ας πούμε, θα απορρίψουν έναν άνθρωπο επειδή ακούει ένα είδος μουσικής αντί για άλλο, ή επειδή ντύνεται με τον έναν αντί για τον άλλον τρόπο ή επειδή του αρέσει αυτό το χρώμα και όχι το άλλο η ίσως πιστεύει στα ζώδια, κοκ. Φυσικά και δεν είναι αμελητέα όλα αυτά τα πράγματα, γιατί αποτελούν ένδειξη για το πως σκέφτεται κάποιος, άρα αποτελούν ανεπίσημο δείκτη ευφυίας. Αλλά αν δεν ανεχτείς κάποια πράγματα, αν αναζητάς τον απόλυτα συμβατό άνθρωπο, τότε μένεις για πάντα μόνος, άρα πάει το είδος, δεν θα διαιωνιστεί το γονίδιο σου, δεν πετυχαίνεις την αθανασία, αλλά μένεις στο άγονο τώρα.

Τέλος, κάτι άλλο που επίσης προκαλεί το θαυμασμό, είναι το γεγονός ότι ενώ οι άνθρωποι μπορούν να ξεγελάσουν εύκολα το μάτι και τη μύτη με φτιασίδια και αρώματα, δεν μπορούν με κανέναν τρόπο να ξεγελάσουν ούτε το ψυχολογικό κριτήριο ούτε το επικοινωνιακό, άρα ούτε το κριτήριο της ευφυίας. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί από άσχημοι να γίνουμε όμορφοι, αλλά θα εξακολουθήσουμε να κουβαλάμε τις ανασφάλειες του άσχημου κρυμμένου εαυτού μας, που θα καθιστούν την επικοινωνία μας προβληματική, άρα δύσκολη στην εξασφάλιση συντρόφου. Κι έτσι, ξοδεύουμε ένα σωρό χρήμα, ενέργεια και άγχος για να ξεγελάσουμε το μάτι και τη μύτη, με μόνο αποτέλεσμα να μας απορρίπτουν χωρίς να ξέρουν ούτε οι ίδιοι το γιατί, να είναι πρόσκαιρες οι αγάπες μας και οι απόγονοι λίγοι, κι εμείς στο τέλος μόνοι.

Από ανθρωπολογικής, λοιπόν, άποψης και για όλους αυτούς τους λόγους, πιστεύω ότι θα έπρεπε να καταργηθεί το μέηκ άπ και, εφόσον πλέον πλενόμαστε συχνότερα, να καταργηθούν και τα αρώματα, διότι ενώ φαινομενικά βοηθούν, στην ουσία εμποδίζουν την ευτυχία των ανθρώπων: μόλις αλλάξεις άρωμα βρωμάς στον άνθρωπό σου, μόλις βγάλεις τα φτιασίδια δε σε γουστάρει πλέον, βλέπει ότι τον ξεγέλασες και φεύγει ψυχολογικά ασυνείδητα απογοητευμένος.

Σαν βγείς στον πηγαιμό για την παχυσαρκία

Με απασχόλησε αυτό το θέμα πολύ γιατί τόσο στη δουλειά μου όσο και στην προσωπική μου ζωή χρειάζεται να διαχειρίζομαι τα προβλήματα των ανθρώπων που έχουν παραπανίσια κιλά.

Πρώτον και κύριον, δεν μπορείς να τους μιλάς όπως σε όσους δεν είναι παχύσαρκοι, διότι νιώθουν τόσο άσχημα για τον εαυτό τους που αυτό το βγάζουν είτε ενοχικά είτε με τον αυτοσαρκασμό. Δεν κακό να αυτοσαρκάζεσαι, αλλά το βλέπεις ότι αυτός ο άνθρωπος στεναχωριέται και είναι κρίμα να στεναχωριούνται οι άνθρωποι. Δεύτερον, περιορίζουν τον εαυτό τους τόσο πολύ (συνήθως από ντροπή, αλλα τις περισσότερες φορές απλά δεν μπορούν να ακολουθήσουν την παρέα λόγω πάχους)

που απλά δεν μπορείς να τους συμπεριλάβεις σε τίποτα που να μην είναι καθιστικό

Το χειρότερο από όλα είναι οι δίαιτες. Είναι πολύ μεγάλη απάτη και όλοι όσοι υποστηρίζουν ότι με τη δίαιτα θα χάσεις κιλά θα έπρεπε να κλειστούν στην φυλακή για ψυχική κακοποίηση, αλλά και για το κακό που προξενούν στους ανθρώπους που μόνο δίαιτα δεν χρειάζονται. Για να μη μιλήσω για τα περιοδικά, ανδρικά και γυναικεία, που σου πρήζουν τον έρωτα (αχ, Έρωτα, που να'σαι τώρα...) για να σου παίρνουν τα λεφτάκια σου παίζοντας με τη ζωή σου. Οι άνθρωποι γίνονται πολύ δυστυχισμένοι για χάρη της δίαιτας, και σχεδόν πάντα χωρίς αποτέλεσμα. Τα άρθρα για δίαιτες θα έπρεπε να απαγορευτούν ως απειλή για τη δημόσια υγεία και ειλικρινά πιστεύω ότι το κακό που προξενούν οι δίαιτες ισοδυναμεί με αυτό που προξενεί το κάπνισμα ή η κακοποίηση, σε βάθος χρόνου.

Δίαιτα, μόνο οι γιατροί. Κανείς άλλος. Και αυτή είναι η πρώτη μου πρόταση.

Ξέρω άτομο, άτομα, που κατέστρεψαν την υγεία τους για να χωρέσουν σε ένα φόρεμα, γιατί αντί να ρωτήσουν έναν γιατρό, διατροφολόγο, κοκ, πίστεψαν αυτό που διάβασαν σε κάποιο έντυπο. Φυσικά, η βλακεία αποτελεί τον τρόπο της φύσης να ξεδιαλέγει τίνος γονίδια είναι άξια αναπαραγωγής, αλλά όπως προστατεύουμε τον κόσμο από το αλκοόλ, τα ναρκωτικά, κοκ, έτσι θα έπρεπε να προστατεύουμε τους πολίτες μας και από κομπογιανίτες που παίρνουν κόσμο στο λαιμό τους. Ειδάλλως, να τα αφήσουμε όλα ελεύθερα και να περιμένουμε να δούμε ποιός θα ζήσει και πόσα πτώματα θα πέσουν.

Δεύτερον η ίδια η φύση της δίαιτας έχει κάποια σφάλματα στην μορφή της.
Άλφα, είναι προσωρινή.
            Αυτό που πρέπει να σκεφτούμε είναι ότι η παχυσαρκία είναι αποτέλεσμα χρόνιων λαθών στη διατροφή, άρα είναι ανοησία να κάνουμε δίαιτα για μερικούς μήνες, μόνο και μόνο για να επιστρέψουμε στα ίδια λάθη στο τέλος της δίαιτας, άρα να ξαναγίνουμε παχύσαρκοι.
           Φυσικά και δεν προτείνω να περνάει κανείς όλη του τη ζωή σε αυτά τα τρομερά δεσμά. Θα ήταν τρομερό και απαίσιο, για να μην πω και μάταιο εξ αρχής, αφού κανείς δεν θα μπορούσε να το κάνει αυτό.
Αυτό , όμως, που πρέπει να φροντίσουμε να κάνουμε είναι να βρούμε ποιά είναι αυτά τα διατροφικά λάθη που μας έφεραν εδώ και να τα σταματήσουμε δια παντός, όχι μόνο για λίγο.

Βήτα, είναι ψευδο-περιοριστική.
           Τι εννοώ; Εννοώ ότι ενώ δείχνει σα να σε περιορίζει, στην ουσία σε ωθεί στο φαγητό. Σου λέει "μην φας αυτό" ή "φάε μόνο τόσο" αλλά το υποσυνείδητο μήνυμα είναι "μην απολαμβάνεις" που είναι και η ψυχή κάθε καταπίεσης. Και ποιά είναι η αντίδραση στην καταπίεση; Μπράβο, το μαντέψατε, το άλλο άκρο. Στην ουσία, η αμοιβή της δίαιτας είναι το φαγητό, και αυτό δεν έχει αλλάξει, παρόλο που οι διαιτολόγοι έχουν κάνει μεγάλες προόδους και είναι πολύ πιο αποτελεσματικοί από ότι ήταν μερικά χρόνια πριν.
         
Γάμμα, δεν συμπεριλαμβάνει την ψυχή του ανθρώπου.
           Η επιτυχία μίας δίαιτας εξαρτάται , τελικά, από την αυτοπειθαρχία, και μάντεψε, οι παχύσαρκοι έχουν τόσα ζητήματα μαζεμένα μέσα τους που απλά δεν γίνεται να κάνεις τίποτα πριν τα ξεδιαλύνεις αυτά, τουτέστιν αυτοπειθαρχία γιόκ. Άρα, το ζητούμενο θα ήταν να αναζητήσουμε έναν τρόπο που να προβλέπει ή να παρακάμπτει αυτόν τον παράγοντα, δηλαδή να είναι αποτελεσματικός ανεξάρτητα από το πως νιώθει ο παχύς άνθρωπος, να αποσυνδέσει το φαγητό από την ψυχολογία, σα να λέμε.

Ο μόνος τρόπος, λοιπόν, να λύσουμε αυτά τα τρία προβλήματα είναι όχι να κάνουμε δίαιτα, αλλά να δούμε τί κάνουμε λάθος και να το διορθώσουμε δια παντός, μία κι έξω.

Παράδειγμα.
Ξέρω άτομο που τα τελευταία τριάντα χρόνια βρίσκεται σε δίαιτα κάθε μερικούς μήνες. Όταν δεν κάνει δίαιτα, τρώει πατάτες με ψωμί, μακαρόνια και ρύζι, μετά το φαγητό τρώει γλυκό κάθε φορά, μέσα στο κάθε φαγητό που μαγειρεύει βάζει χίλια συστατικά και όταν λέει κολατσιό εννοεί τουλάχιστον τυρόπιτα. Στις σούπες βάζει πατάτα και ρύζι (γιατί είναι πιο νόστιμο) κι από δίπλα τρώει ψωμί. Στο κέηκ βάζει γέμιση και γλάσσο. Το ψωμί το θέλει ψημένο με λαδάκι. Όταν ψήνει κοτόπουλο, βάζει από πάνω βούτυρο. Όταν λέει "ένα αυγό" εννοεί τηγανητό. Πες μου εσύ, τώρα, τί ελπίδες έχει αυτό το άτομο, όσες δίαιτες και αν κάνει, όταν ο ορισμός του φυσιολογικού, είναι αυτό που περιέγραψα μόλις.
 Θα χρειαστεί αλλαγή νοοτροπίας, αλλαγή συνηθειών, πράγματα εξαιρετικά δύσκολα. Μπορεί,ας πούμε ο διαιτολόγος να προτείνει δίαιτες ηπιότερες μεν, πολύ μεγαλύτερης διάρκειας δε, ώστε το άτομο να συνηθίσει ένα άλλο τρόπο διατροφής γενικά. Μπορεί να διδάξει νέους τρόπους μαγειρέματος των αγαπημένων φαγητών το καθενός.

Για εμένα, η καλύτερη δίαιτα θα ήταν να μπεί ο διαιτολόγος στο σπίτι, να σου αδειάσει τα ντουλάπια και το ψυγείο, να σου τα γεμίσει με τροφές κατάλληλες και να σε αφήσει να φας όσο θέλεις από αυτές, ενώ παράλληλα θα σου υποδείξει τρόπους μαγειρέματος που να μην υπολείπονται σε γεύση. Απίστευτο, αλλά υπάρχουν πολλοί, να ξέρετε. Ακόμα καλύτερα, θα ήταν ο διαιτολόγος να μένει μαζί σου και να τρώει μαζί σου σε καθημερινή βάση.

Για άλλη μία φορά, τονίζεται η αξία και η ευθύνη μίας μάνας.
Πάλι η μάνα φταίει.
Ίσως ο διαιτολόγος να πρέπει να κάνει τις συνεννοήσεις με τη μάνα του κάθε παχύσαρκου, ή ίσως να χρειαστεί να εφευρεθεί νέος κλάδος της ιατρικής, η μητερολογία, που να συμπεριλαμβάνει ψυχολογία, ορμονολογία, διαιτολογία, ψυχιατρική και κοινωνιολογία ταυτόχρονα.

Θέ μου, πόσα προβλήματα θα έλυνε αυτό.

Κι όμως!

Η σαγήνη που ασκούν πάνω μας τα ζώα είναι αδιαμφισβήτητη, αν και αποτελεί μυστήριο ο λόγος και ο τρόπος που εξημερώθηκε η γάτα.

Τα υπόλοιπα ζώα που μπήκαν στην ζωή του ανθρώπου, το έκαναν λόγω της χρησιμότητάς τους, είτε

ως μεταφορικό μέσο, όπως τα άλογα, είτε ως τροφή, όπως τα πρόβατα,  είτε ως βοηθοί όπως τα σκυλιά, είτε όλα τα παραπάνω, όπως οι καμήλες ή οι τάρανδοι.

Οι γάτες, όμως, εκτός από μία χαλαρή συντροφικότητα, δεν προσφέρουν και πολλά. Μπορεί να τρώνε ποντίκια και έντομα ή σαύρες, αλλά ακόμα και αυτό το κάνουν περισσότερο όταν οι ίδιες το θέλουν, παρά όταν το χρειάζεσαι και, σε καμμία περίπτωση όταν τους το ζητήσεις ή τις διατάξεις, όπως άλλα οικόσιτα ζώα.

Εκτός από το γεγονός ότι κυνηγούν ποντίκια, εμποδίζοντας την εξάπλωση των ασθενειών, που δεν είναι και μικρό αν το σκεφτείς, οι γάτες μας γοητεύουν για ένα λόγο πιο συγκινητικό.

Υπάρχουν πολλά ζώα που είναι χνουδωτά και απαλά, που είναι έξυπνα ή χαριτωμένα, αλλά η γάτα μας αγγίζει με τρόπο μοναδικό γιατί οι αναλογίες του προσώπου της μοιάζουν με αυτές ενός μωρού. Πράγματι, έχει μεγάλο μέτωπο, μεγάλα μάτια, μικρή μύτη και στόμα, και  όλα τους είναι συγκεντρωμένα προς το κέντρο του προσώπου, ακριβώς όπως ενός μωρού. Και σα αν μην έφταναν όλα αυτά, έχουν και το νιαούρισμα που μοιάζει πάρα πολύ με μωρουδίστικο κλάμα.

Το επιστέγασμα, όμως, της εξελικτικής πονηριάς της γάτας είναι το γουργούρισμα που μοιάζει με το ροχαλητό ενός άντρα, το οποίο αρχικά χρησιμοποιούσε για την επικοινωνία με τις άλλες γάτες αλλά κατά την συμβίωση με τον άνθρωπο της φάνηκε πολύ χρησιμότερο, καθώς εξαργύρωσε με πολύ φαγητό και προστασία, χάδια και ντάντεμα, τόσο που άλλα πολύ πιο χρήσιμα ζώα ποτέ δεν είχαν την ευκαιρία να απολαύσουν.

Δεν είναι να απορείς που περισσότερο οι γυναίκες λατρεύουν τις γάτες...

Επί χάρτου

Μία από τις λειτουργίες της εκπαίδευσης είναι η παροχή γνώσεων που θα αποδειχθούν χρήσιμες στη μετέπειτα ζωή των μαθητών. Μέσα σε αυτές τις γνώσεις συγκαταλέγονται τόσο οι θεωρητικές γνώσεις όσο και οι πρακτικές, όμως οι δεύτερες συχνά παραμελούνται για πολλούς λόγους, ο σημαντικότερος εκ των οποίων είναι ότι τις έχουμε ως δεδομένες. Υπάρχει περίπτωση να μην ξέρεις να καθαρίζεις κρεμμύδια, ας πούμε; Ακόμα και αν δεν το ξέρεις, το μαθαίνεις εύκολα μέσα στη ζωή.

Κάποιες άλλες πρακτικές γνώσεις όμως δεν είναι τόσο αυτονόητο ότι θα τις αποκτήσει κάποιος και

είναι πολύ σημαντικές, για αυτό και θεωρώ ότι πρέπει να διδάσκονται στα σχολεία.

Μία από αυτές είναι το καθάρισμα και το μαγείρεμα. Κάποια άλλη σημαντική γνώση είναι οι πρώτες βοήθειες και θεωρώ ότι όχι μόνο πρέπει να διδάσκονται αλά και να εξετάζονται στα σχολεία, ώστε κανείς να μην φεύγει από το σχολείο χωρίς να ξέρει την τεχνική χάημλιχ ή τεχνητή αναπνοή ή πως να κάνει μία ένεση ή πως να παρέχει πρώτες βοήθειες γενικά.

Ωστόσο, όλες αυτές οι πληροφορίες εντάσσονται στις ήδη γνωστές και καθιερωμένες γνώσεις που αποτελούν μέρος του κόσμου μας όπως αυτός έχει ως τώρα.

Υπάρχει άλλη μάι τέτοια γνώση που δεν αποτελεί ακόμα μέρος του κόσμου μας ενώ θα έπρεπε.

Κάθε μέρα πετιούνται στα σκουπίδια τόνοι χαρτιού, από διαγωνίσματα, πρόχειρες σημειώσεις, σκισμένες σελίδες τετραδίων, αρχεία παλαιών ετών, περισσεύματα από διάφορες χειροτεχνίες, αποτυχημένες φωτοτυπίες, διάφορα κουτιά και συσκευασίες, ο κατάλογος δεν έχει τέλος.

Θα πρότεινα, λοιπόν, μέσω  μίας απλής διαδικασίας (που είναι όντως απλή) να μαθαίνουν οι μαθητές πως να μετατρέπουν αυτά τα χάρτινα απορρίμματα σε χαρτοπολτό και να αναλαμβάνουν αυτή τη διαδικασία υπό την επίβλεψη των δασκάλων τους. Σίγουρα, αυτός ο χαρτοπολτός θα είναι χαμηλής ποιότητας, ωστόσο θα μπορούν να τον χρησιμοποιούν για διάφορους σκοπούς στο σχολείο, όπως την κατασκευή σκηνικών στις παραστάσεις τους ή για άλλες κατασκευές όπως φάκελους ή διακοσμητικά στους τοίχους, ή κούτες για αποθήκευση. Ακόμα και να πωλούν αυτό τον πολτό θα μπορούσαν, ώστε να αποφέρει ένα μικρό εισόδημα στο ταμείο του σχολείου.

Αντίστοιχα, αυτή η γνώση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί αργότερα, από τους μελλοντικούς ενήλικες, σε υπηρεσίες, όπως δήμους ή αλλού στο δημόσιο, τον νούμερο ένα παραγωγό χάρτινων απορριμάτων παγκοσμίως.

Πολύ χρησιμότερο από την χειροτεχνία και τις καρδούλες με αγοραστές πρώτες ύλες που κάθε άλλο παρά οικολογικές είναι.

Δύο, ή μάλλον τρία σε ένα: οικολογική παιδεία, οικονομία, παραγωγικότης.

Δύσκολη δουλειά, εύκολες μέρες

Πάντα πίστευα ότι τις δύσκολες μέρες είναι εύκολο να πάρει κανείς αποφάσεις ή να προβεί σε δράσεις, για τον απλούστατο λόγο ότι σε τέτοιες δύσκολες συνθήκες οι επιλογές είναι λίγες και το να επιλέξεις ανάμεσά τους πολύ εύκολο.

Αν, ας πούμε, πέφτουν βόμβες γύρω από το σπίτι σου και η επιλογή είναι "μένω ή ζώ" τότε είναι προφανές το τί θα έκανε ο καθένας μας. Ή αν, ας πούμε, είσαι άνεργος και δεν έχεις πως να ζήσεις και πρέπει να επιλέξεις ανάμεσα στην μαύρη εργασία και την ένδεια, τότε για άλλη μία φορά είναι

πολύ εύκολο και προφανές να μαντέψεις τί θα επέλεγε ο καθένας.

Με παρόμοιο τρόπο οι άνθρωποι εξωθούνται στην παρανομία όταν οι νομοθέτες είναι καλοζωισμένοι, με έναν ηλίθιο και παντελώς ασυνάρτητο τρόπο που τελικά βλάπτει τις κοινωνίες περισσότερο από ότι η αθέτηση (δεν λέω παραβίαση γιατί περισσότερο πρόκειται για ονειροφαντασίες παρά για νόμους) των νόμων αυτών.

Μπορεί να απαγορεύεις τον γάμο μεταξύ ομόφυλων, το κάπνισμα, το να μπαίνουν δια θαλάσσης στη χώρα σου, τη μαύρη εργασία ή το σεξ πριν το γάμο, και να χαρακτηρίζεις παράνομους όσους τα κάνουν όλα αυτά, αλλά δεν θα τους σταματήσεις ποτέ, γιατί απλούστατα κανείς δε σε ρώτησε.

Ο πρόσφυγας που φεύγει από τη ρημαγμένη από πόλεμους χώρα του δε σε ρώτησε ούτε θέλει τη γνώμη σου για το αν θα ζήσει ή όχι: θα κάνει ότι είναι δυνατόν για να ζήσει και πρέπει να το καταλάβεις καλά αυτό, κύριε νομοθέτη από την  καρέκλα της πολυτέλειας, γιατί αν δεν το καταλάβεις οι εξελίξεις θα σε ξεπεράσουν. Ο πρόσφυγας όχι μόνο δεν θα σε ρωτήσει για το αν θα ζήσει ή όχι, αλλά θα κάνει και ό,τι μπορεί για να ζήσει όσο γίνεται καλύτερα, θα έρθει στην ειρηνική σου χώρα και θα κάνει όσο πιο λυσσασμένα μπορεί την πρώτη δουλειά που θα βρεί για να κερδίσει αυτό που εσύ έχεις τζάμπα. Και αυτό δεν θα το σταματήσεις όσο και αν στα δελτία βάζεις αγράμματους εκφωνητές να λένε "μετανάστες" χίλιες φορές το δευτερόλεπτο. Είναι ανόητο να περιμένεις κάτι άλλο, γιατί οι λέξεις που χρησιμοποιείς όχι μόνο είναι αναντίστοιχες με την πραγματικότητα, αλλά ακόμα και τις σωστές λέξεις να χρησιμοποιήσεις, στην προκειμένη περίπτωση η αλήθεια είναι αδυσώπητη: έρχονται και δεν θα φύγουν, φίλος.

Μπορεί να λες ότι δε σου αρέσουν οι γκέη, όμως κανείς δε σε ρώτησε, ούτε οι γκέη περιμένουν την έγκρισή σου για να κάνουν τη ζωή τους. Οι γκέη υπάρχουν ανεξαρτήτως νόμων και ζουν μαζί είτε σου αρέσει είτε όχι. και ποτέ τίποτα δεν το άλλαξε αυτό. Θέλω να πω, δεν μπορείς να νομίζεις ότι θα πάψει κάποιος να είναι ομοφυλόφιλος επειδή εσύ είπες όχι. Αρκετά αστείο το βρίσκω, να θαρρούν κάποιοι ότι απλά και μόνο διατυπώνοντας μίας άρνηση θα αλλάξει τίποτα στη ζωή των άλλων.

Ναρκωτικά, το επόμενο παράδειγμα. Μπορείς να λες ότι απαγορεύεται, η πραγματικότητα όμως σε διαψεύδει τραγικά κάθε μέρα που περνάει. Για παράνομη δραστηριότητα, τα πάει αρκετά καλά, πρέπει να ομολογήσεις, έτσι δεν είναι; Ξεπερνά σε επιδόσεις, οικονομικές και κοινωνικές, όλες τις νόμιμες. Άρα, στα φρύδια όλων των εμπλεκόμενων αν εσένα σου αρέσει ή όχι.

Δεν θα μπορούσα, φυσικά, να διαφωνήσω στο ότι κάποια από αυτά αποτελούν μάστιγες, όπως τα ναρκωτικά ή η μαύρη εργασία, γιατί διαλύουν οικογένειες και κοινωνίες.

Αυτό που λέω είναι ότι η επιμονή στις λέξεις δεν αποτελεί λύση. Όταν ένας κανόνας δεν λύνει κανένα πρόβλημα τότε πρέπει να τον ξανασκεφτούμε, τις περισσότερες φορές εκ βάθρων, από το μηδέν.

Σε μία Ευρώπη γερασμένη χωρίς νέα γενιά να στηρίξει τις παλιές, μήπως θα ήταν κοινωνικά καλύτερο να δεχτούμε και να νομιμοποιήσουμε τους πρόσφυγες, να τους δώσουμε χαρτιά και εργασία, να ενταχθούν στις κοινωνίες μας σαν παρένθετη παραγωγική γενιά που θα στηρίξει τα ασφαλιστικά και θα αυξήσει την παραγωγικότητα;

Σε μία αγορά όπου η παρανομία αυξάνει το ρίσκο, άρα την κερδοφορία ενός προϊόντος, μήπως θα έπρεπε να καταστούν νόμιμα τα ναρκωτικά, όπως το αλκοόλ, το κάπνισμα ή η πορνεία; Φυσικά, θα χαθούν πολλοί ώσπου να ωριμάσουν οι συνθήκες, κάμποσες ζωές θα χαθούν μέσα στην παράνοια του να πουλάς ηρωίνη στα περίπτερα, αλλά σε βάθος χρόνου, μήπως χάσει τη γοητεία της "κοινωνικής αντίστασης" που έχει τώρα; Μήπως, ως νόμιμο άρα φορολογητέο, πάψει να είναι κερδοφόρο;
Μπορεί και ναι, μπορεί και όχι.

Σε μία κοινωνία όπου οι εισφορές αποτελούν τον νούμερο ένα περονόσπορο στο δέντρο της παραγωγικότητας, μήπως θα ήταν καλύτερα, εφόσον οι έλεγχοι είναι παντελώς αναποτελεσματικοί, να καταστεί νόμιμη και να επιτραπεί στους εργοδότες αλλά και στους εργαζόμενους να δηλώσουν αυτή την εργασία, ώστε να φορολογηθούν με τρόπο που να εξισορροπεί την απώλεια των εισφορών, χωρίς την έγνοια των προστίμων και χωρίς να χάνουν το δικαίωμα στην ασφάλιση;

Θεωρώ ότι η πραγματικότητα μας κοιτά με βλοσυρό μάτι, όσο και αν εμείς θέλουμε να την αγνοήσουμε. Θεωρώ ότι οι "παράνομοι" που μας περιτριγυρίζουν είναι περισσότεροι από εμάς, τους εγωκεντρικούς αλαζόνες "νόμιμων" σύμφωνα με τους κανόνες που θεσπίσαμε για τους εαυτούς μας και περιμένουμε να ακολουθήσουν και όλοι οι άλλοι.

Για άλλη μία φορά, η κατάσταση είναι δύσκολη γιατί αδυνατούμε να την διαχειριστούμε, οπότε έτσι γίνεται πιο εύκολη η απόφαση: ή προσαρμόζεσαι ή  περνάς στην ανυπαρξία.
Απλή και εύκολη η επιλογή.

Πρέπει να'σαι ψυχολόγος

Υπάρχουν επαγγέλματα στα οποία δεν είναι απαραίτητο να πείσεις κάποιον. Αν είσαι, ας πούμε,  ταμίας σε κάποιο γκισέ, δεν χρειάζεσαι πειθώ γιατί ο πελάτης έχει ήδη αποφασίσει να πληρώσει πριν καταλήξει μπροστά σου. Αντιθέτως, υπάρχουν άλλα επαγγέλματα στα οποία η πειθώ παίζει τεράστιο ρόλο, και είναι πάρα πολλά. Θα έλεγα, μάλιστα, ότι όλη η ανθρώπινη κοινωνία δεν είναι τίποτα άλλο από μία αιώνια διαπραγμάτευση, του γονιού με το παιδί, του πωλητή με τον πελάτη, του πολιτικού με τον ψηφοφόρο, του γιατρού με τον ασθενή, του δάσκαλου με τον μαθητή και με τον γονέα, του εραστή με την ερωμένη, του ταξιτζή με το παιδί στα φανάρια, του εαυτού με τον εαυτό σε τελική ανάλυση.

Άρα, είναι αλήθεια αυτό που ακούω από πολλούς συνάνθρωπούς μου μετά από μία δύσκολη μέρα

"Πρέπει να είσαι ψυχολόγος". Το άκουσα από έναν τραπεζικό τελευταίως, μετά από μία ημέρα γεμάτη επαφές. Πιο πριν το άκουσα από συνάδελφο μετά από την ημέρα που δίναμε ελέγχους σε γονείς και από τον ιδιοκτήτη του γωνιακού σουπερμάρκετ μετά από συζήτηση περί πολιτικής με ομιλητικό πελάτη. Το είπε ο διαχειριστής μετά από καυγά για το αν και πόσο πετρέλαιο θα βάλουμε.

Και είναι το ανθρώπινο μυαλό πραγματικά υπέροχο, το πόσο καλά είναι εξοπλισμένο για να κάνει αυτή τη δουλειά, για την συναισθηματική, κοινωνική και επικοινωνιακή διαπραγμάτευση. Είναι πραγματικά απίστευτο το πόσο ευπροσάρμοστο είναι στις διάφορες συνθήκες διαπραγμάτευσης, ο ίδιος άνθρωπος να πείθει γραπτώς, προφορικώς, στα κοινωνικά δίκτυα και στα πολυμέσα, χωρίς προηγούμενη εκπαίδευση και χωρίς να προλάβει η εξέλιξη να αλλάξει την φυσιολογία του εγκέφαλου. Από κίνηση ενός χιλιοστού του χιλιοστού στο μάτι, βγάζεις συμπέρασμα για την ειλικρίνεια του συν-διαπραγματευτή σου. Από ανεπαίσθητη μεταβολή στο ηχόχρωμα της φωνής ή απειροελάχιστη αλλαγή στη στάση του σώματος, αλλάζεις γνώμη στο λεπτό, τις περισσότερες φορές δικαιολογημένα και με επιτυχία στην τελική έκβαση της συναλλαγής. Απίστευτο, στα αλήθεια.

Πόσο όμορφη ορχήστρα, το μυαλό μαζί με το σώμα!

Φυσικά, δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Υπάρχουν κάποιοι που πουλάνε τη ζωή τους για τρείς κι εξήντα σε έναν μαστρωπό γιατί πείστηκαν ότι το να γαμιέσαι αποτελεί δείγμα προόδου, και υπάρχουν κι άλλοι που σώζουν τη χώρα τους από την πείνα παρόλο που τα λυσσασμένα σκυλιά των τραπεζών θέλουν και την τελευταία δεκάρα που έχεις στον κουμπαρά σου για να πιουν τον καφέ τους χωρίς να ανησυχούν για το αύριο.

Δεν είμαστε όλοι ίσοι, φυσικά, αλλά αυτό αποδεικνύει ακριβώς αυτό, τη σημασία της διαπραγμάτευσης και της "ψυχολογίας" στη ζωή μας, πόσο καθοριστική είναι και πόσο τελεσίδικη. Οι ειδικοί, τους οποίους όπως γνωρίζετε δε χωνεύω καθόλου, το τελευταίο διάστημα ανακάλυψαν αυτό που ο τελευταίος μπακάλης/τραπεζίτης/πουτάνα ήδη ήξερε και ασκούσε με επιτυχία εδώ και αιώνες, τη συναισθηματική νοημοσύνη.

Μεγάλο πράγμα.

Και να η εισήγησή μου.

Θα έπρεπε η ψυχολογία να διδάσκεται σε επαγγελματικό επίπεδο στο λύκειο, και στις τρείς τάξεις. Όχι τόσο πολύ για να αλλάξει τη φύση των μαθητών, δηλαδή από αγενείς να τους κάνει ευγενικούς ή από αδιάφορους να τους κάνει συμπονετικούς, αλλά για να τους διδάξει δυο πράγματα για το πως οι άνθρωποι αντιδρούν. Και δυστυχώς είναι πραγματικά απαραίτητο, γιατί για πολλούς λόγους, παρόλο που αυτό είναι κάτι το έμφυτο, στην πoρεία συχνά το χάνουμε, το ξεχνάμε. Ξεχνάμε τον ίδιο μας τον εαυτό και έτσι ξεχνάμε και τον συνάνθρωπο. Αγνοούμε τη δική μας συναισθηματική έκφραση και έτσι ξεχνάμε συναισθηματικά και τον συνάνθρωπο, μην μπορώντας να καταλάβουμε τον εαυτό μας αδυνατούμε να καταλάβουμε τον διπλανό μας.

Παράδειγμα, όταν θυμώνω με κάποιον, αν δεν συνειδητοποιήσω ότι αυτό οφείλεται σε κούραση, τότε θα αντιδράσω με λιγότερη υπομονή. Αν όμως γνωρίζω ότι ο άλλος είναι κουρασμένος, τότε το θυμό του δεν θα τον πάρω προσωπικά, και θα τον βοηθήσω με αποτέλεσμα θετικό και για τους δύο, χωρίς να καταφύγω στην υποκρισία, αλλά αντιθέτως με απόλυτη ειλικρίνεια να διαχειριστώ μία κατάσταση προς ώφελος δικό μου και, αν γίνεται, και  του άλλου.

Ένας ενήλικος που δεν έχει παραφρονήσει, αυτά τα μαθαίνει σχετικά αργά, γιατί η εμπειρία αποκτάται με μόχθο. Κάποια βασικά πράγματα, όμως μπορεί να τα διδαχθεί ένας έφηβος και το όφελος είναι πολλαπλό. Πρώτον θα μάθει πολλά και για τον ίδιο του τον εαυτό, για τις ορμές του, που πάνω στην εφηβεία τον μπερδεύουν και τον συγχύζουν. Δεύτερον, αυτού του είδους η γνώση αποτελεί, πλέον, προσόν για σχεδόν όλα τα επαγγέλματα. Τρίτον, γιατί θα πρέπει να πάει 35 χρονών ένας άνθρωπος για να μάθει τη διαχείριση κρίσεων, αφού έχει πάρει (ίσως καταστροφικές) αποφάσεις για τη ζωή του;  

Τέταρτον, η σύγχρονη ζωή διεξάγεται μέσα στα κεφάλια των ανθρώπων, άσχετα από τις πληροφορίες που θα τύχει να κυκλοφορούν εκείνη τη στιγμή τριγύρω. Για παράδειγμα, ο βαθμός στο σχολείο μπορεί να μην εξαρτάται τόσο πολύ από το αν θα πείς μάθημα αλλά από το πως θα το πείς και το αν θα κοιτάξεις ειρωνικά τη δασκάλα.

Και στα μαθήματα αυτά, θα πρέπει οπωσδήποτε να συμπεριλαμβάνονται εθελοντικές δράσεις σε θεραπευτήρια όπως κλινικές ή γηροκομεία, διδασκαλία (δηλαδή οι ίδιοι οι μαθητές να διδάξουν σε νεότερες τάξεις) και συνεντεύξεις ( δηλαδή οι ίδιοι οι μαθητές να παίρνουν συνεντεύξεις από άλλους ανθρώπους) και διεξαγωγή πειραμάτων από τους ίδιους τους μαθητές, γιατί αν δεν γίνουν όλα αυτά, τότε η ψυχολογία θα καταλήξει ακόμα ένα τροπάρι, ακόμα μία άχρηστη πληροφορία σε έναν κυκεώνα πληροφοριών που έχει καταντήσει η ζωή μας, ειδικά των μαθητών. Όχι. Δεν πρέπει να είναι ακόμα ένα μάθημα, πρέπει να είναι βίωμα και εμπειρία, πρέπει να είναι καταλύτης και πυξίδα.

Πρόκληση : οι παράλληλες διεργασίες

                                                                                                                                                                         Μπορεί ένας υπολογιστής να διαβάζει αντλώντας ευχαρίστηση από ένα αγαπημένο βιβλίο, με έναφλυτζάνι πετυχημένο καφέ ισορροπημένο στην κοιλιά του, ενώ παράλληλα εισπράττει ένα αίσθημα ζεστής ικανοποίησης από τους χαρούμενους  ήχους των των παιδιών στο σχολείο λίγο παραπέρα και των πουλιών στα δέντρα, και μαζί να νιώθει ευγνωμοσύνη για το γεγονός ότι άλλη μία μέρα τελείωσε και άλλη μία μέρα άρχισε ΚΑΙ  παράλληλα να ρυθμίζει ασυναίσθητα, κι ωστόσο στην εντέλεια τις λεπτές λειτουργίες ενός ολόκληρου, θεσπέσιου σώματος και να νιώθει πόσο απαλές είναι οι κάλτσες και πόσο υπέροχα άνετη είναι αυτή η στάση;?

Καιρός των Ατόμων

Μερικές φορές οι εξελίξεις απαιτούν υπομονή ώστε να συντελεστούν οι απαραίτητες ζυμώσεις.
Άλλες φορές οι εξελίξεις είναι αστραπιαίες και δεν επιτρέπουν ούτε μελέτη, ούτε σκέψη, ούτε εμβριθή ανάλυση αλλά γρήγορες αντιδράσεις. Στο πρώτο είδος εξελίξεων παίζει μεγάλο ρόλο η συλλογική οργάνωση, η τακτική, η πολιτική και ο συνδυασμός πολλών μυαλών, για αυτό και κάνουμε συσκέψεις, μελέτες, συζητήσεις, διαβουλεύσεις και διαπραγματεύσεις, πρακτικές που είναι

από τη φύση τους χρονοβόρες.

Στο δεύτερο είδος εξελίξεων, τις αστραπιαίες, δεν προλαβαίνει κανείς να κάνει τίποτα από όλα αυτά
τα χρήσιμα πράγματα, για αυτό και παίζει τεράστιο ρόλο η επιλογή των στελεχών που θα βρίσκονται στην κόψη των εξελίξεων, ακριβώς τη στιγμή που αυτές ξεσπάσουν.

Τα πάντα, όλα, το κάθε τι, εξαρτώνται από την άμεση αντίδραση και από τα ανακλαστικά αυτού του ενός ατόμου στο κάθε πόστο. Ένας εγκέφαλος.

Και πιστεύω ότι είμαστε στη μέση ενός τέτοιου καιρού των ατόμων, ότι οι εξελίξεις τρέχουν τόσο γρήγορα ώστε ώσπου να τις μελετήσει κανείς αυτές έχουν ήδη περάσει στο επόμενο επίπεδο συναγερμού.

Και παρά τις φιλολογικές αναζητήσεις της ανθρωπότητας, δεν έχουμε προλάβει σαν είδος ούτε να φύγουμε από τον πλανήτη, ούτε να εκμεταλλευτούμε πόρους από εξωγήινες δραστηριότητες, όπως άντληση πρώτων υλών ή τουριστικών δραστηριοτήτων, ας πούμε, κατά τα σενάρια της επιστημονικής φαντασίας.

Μην έχοντας βρεί εγκαίρως οδό διαφυγής από τα αδιέξοδα που δημιουργήσαμε, πρέπει τώρα είτε να λύσουμε το πρόβλημα των αδιεξόδων ή να πνιγούμε σε αυτά.

Τα αδιέξοδα είναι πολλά. Ένα είναι η ασυμβατότητα της οικονομικής δραστηριότητας με το πεπερασμένο των πόρων και των κοινωνικών δομών. Πεντακόσια χρόνια πριν, θα είχαμε εξοπλίσει μερικά καράβια να βρούμε μία νέα ήπειρο, με νέα εδάφη για εκμετάλλευση και άπλα για να απλωθούμε, ώστε το σύστημα που πρόσφατα ονομάσαμε καπιταλισμό αλλά αναπαράγεται με τον ίδιο τρόπο στις χιλιετίες να μη φάει τα σωθικά του. Πεντακόσια χρόνια πριν, ανήμποροι να στηρίξουμε την πολυτέλεια των λίγων και μην μπορώντας να βρούμε διέξοδο στις απαιτήσεις των πολλών χωρίς να καταρρεύσει το σύμπαν, σα κοινωνικο-οικονομική χύτρα, αφήσαμε λίγο ατμό να φύγει μέσα από την αποικιακή βαλβίδα. Τώρα; Τώρα, που θα πάει όλη αυτή η πίεση;

Αυτή η ασυμβατότητα προέρχεται από ένα άλλο αδιέξοδο, αυτό των ανθρώπινων νόμων.
Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός ότι έχουμε κάνει μεγάλη πρόοδο και ότι η ζωή των ανθρώπων είναι ασύγκριτα βελτιωμένη σε σχέση με το παρελθόν, ακόμα και το πρόσφατο. Η κρίση αυτή όμως μας δείχνει ότι δεν τα έχουμε σκεφτεί όλα. Η βελτίωση αυτή αφορά μόνο όσους είχαν την τύχη να γεννηθούν σε βολικές γεωγραφικές συντεταγμένες. Οι υπόλοιποι είναι αγνοούμενοι του συστήματος και ένα σύστημα που δεν προβλέπει τα πάντα είναι καταδικασμένο να κάνει γύρες, βρόχους, γύρω από το ίδιο λάθος ξανά και ξανά μέχρι κάποιος αυτό το βρόχο να τον σπάσει.

Θα έλεγα ότι  θα έπρεπε να ξεχάσουμε τη διαφυγή στο διάστημα και να επικεντρωθούμε στην εξεύρεση ενός ενιαίου οικονομικού μοντέλου που να προβλέπει τα πάντα, περίπου όπως οι επιστήμονες προσπαθούν αν βρούν μία ενιαία εξίσωση που να περικλείει όλες τις δυνάμεις.  Ένα ενιαίο μοντέλο που να προβλέπει και τους πρόσφυγες, όχι μόνο τους τραπεζίτες, να προνοεί και για τους αγρότες, όχι μόνο για τις πολυεθνικές, που θα συμπεριλαμβάνει τα εργατικά δικαιώματα και των Αφρικανών, όχι μόνο των δυτικών.

Θα μου πείς, ήδη υπάρχει.
Ναι, αλλά αυτά που προβλέπει για τους Αφρικανούς, τους πρόσφυγες και τους αγρότες είναι απάνθρωπα και ό,τι είναι απάνθρωπο δεν είναι ικανοποιητικό, αλλά υπολογίζεται σαν σφάλμα και όχι σαν επιτυχία, αν μη τι άλλο επειδή προκαλεί διαταράξεις απρόβλεπτες και διαρροές ενέργειας.

Δες ας πούμε, το μεταναστευτικό. Ρίχνει ο πλανητάρχης τις δημοκρατικές του βομβούλες σε άμαχους, για να εξασφαλίσει υδρογονάνθρακες, πολιτική επιρροή και εργασία για μερικές χιλιάδες πολίτες στη χώρα του. Μέχρι εδώ καλά. Να όμως που οι βρωμιάρηδες οι Αφρικανοί και οι Ασιάτες δεν κάθονται να πεθάνουν ήσυχα-ήσυχα με μαρτυρικό τρόπο στις χώρες τους όπως θα έπρεπε να κάνει ο κάθε καλός και ευσυνείδητος πολίτης, παρά μόνο σηκώνεται και παίρνει τους δρόμους, και αντί να μας αφήσει στην ησυχία μας, ταράζει τους καλομαθημένους μας πολίτες, και τα λεφτά που είχαμε βγάλει από τον πόλεμο για να τα τρώμε στις όπερες, πρέπει τώρα να τα δίνουμε σε αντιπειρατικές επιχειρήσεις σε διάφορα κέρατα, σε διασώσεις στην μεσόγειο ή φύλαξη στα μεξικανικά σύνορα, και όλην ώρα να έχουμε από τη μία ρατσιστικές και από την άλλη αντιρατσιστικές διαδηλώσεις ολούθε, για να μην αναφέρω ότι από τύψεις αναγκαζόμαστε να τους ταΐζουμε και να τους σπιτώνουμε, αντί να τους επιτρέψουμε να ζήσουν μόνοι τους με τη δουλειά τους..

Και, ένα περίεργο πράμα βρε παιδί μου, όσο τους βομβαρδίζεις, τόσο αυξάνονται οι άτιμοι....
Και όλη η υφήλιος είναι χρεωμένη.
Δεν θα το χαρακτήριζα ως το απαύγασμα της σοφίας ενός συστήματος, αυτό.

Άρα, είμαστε σε μία εποχή που οι εξελίξεις απαιτούν ανακλαστικά. Οι πρόσφυγες είναι εδώ τώρα, η οικονομία των χωρών διολισθαίνει τώρα, η ενέργεια πρέπει να μοιραστεί τώρα, οι πολίτες του κόσμου κρίνουν τώρα.
Δεν έχεις καιρό να κοιτάξεις τί λένε τα βιβλία. Ό,τι διάβασες, διάβασες.

Τα βιβλία σε δίδαξαν πολλά. Τώρα όμως είναι η ώρα να κλείσεις τα βιβλία και να αντιδράσεις στις πραγματικές συνθήκες.

Το νέο, ενιαίο οικονομικό μοντέλο, θα μπορούσε κάλλιστα να βασίζεται στα πρότυπα της Φύσης. Ήδη έναν επιθετικά επιτυχημένο επιχειρηματία τον παρομοιάζουμε με καρχαρία, έναν πένητα με μερμήγκι ή με άλλο ταπεινό πλάσμα κοντά στη βάση της τροφικής αλυσίδας. Το κοινό του οικονομικού συστήματος με τη φύση είναι ότι ο καθένας καταναλώνει όχι την ίδια ποσότητα πόρων αλλά ανάλογα με το μέγεθος και την προσπάθεια που επενδύει στην εξεύρεση τροφής. Όπως ένας ελέφαντας τρώει μερικά δέντρα στην καθισιά του ενώ το κολυμπρί αρκείται σε μερικές στάλες νέκταρ, έτσι και ο μεγιστάνας χρειάζεται εκατομμύρια, ενώ ο πένητας τρείς κι εξήντα. Ως εδώ, συμφωνούν τα δύο συστήματα.

Εκεί που διαφωνούν, είναι στο ποσοστό του κέρδους, δηλαδή στο περίσσευμα πόρων που θα απομείνει μετά την επιβίωση και αναπαραγωγή. Ένα οποιοδήποτε άλλο πλάσμα στη φύση καταναλώνει αυστηρά μόνο όσα απαιτούνται για την επιβίωσή και αναπαραγωγή του, δηλαδή βγάζει μηδέν κέρδος, ενώ ο άνθρωπος όχι μόνο καταναλώνει πολύ περισσότερο (παιδεία, τέχνη επιστήμη, φιλοσοφία, κοκ) αλλά αποθηκεύει και μεγάλη ποσότητα περισσεύματος, είτε για εξασφάλιση για το μέλλον είτε από απλή απληστία.

Μία άλλη ασυνέπεια είναι ότι στη φύση ένας οργανισμός κάποτε σταματάει να μεγαλώνει και πεθαίνει, ενώ στις οικονομίες μας ένας οργανισμός επιθυμεί όχι μόνο την "αθανασία" αλλά και την αειφόρο ανάπτυξη, δηλαδή να μεγαλώνει για πάντα, να βγάζει ολοένα μεγαλύτερο κέρδος, για πάντα. Όσο είχαμε ανεξερεύνητες περιοχές του πλανήτη, αυτό ήταν δυνατόν. Τώρα, όμως δεν είναι πια, άρα οι οικονομικοί οργανισμοί, είτε λέγονται κράτη είτε εταιρείες, είτε οτιδήποτε άλλο, δεν μπορούν να κάνουν τίποτα άλλο παρά να προσαρμοστούν σε αυτή την πραγματικότητα.

Και ενώ θα ήταν παιδαριώδες να υπαινιχθεί κανείς ότι οι εταιρείες και οι επιχειρήσεις θα έπρεπε να λειτουργούν για μηδενικό κέρδος με σκοπό μόνο την επιβίωση και αναπαραγωγή (διπλά κριτήρια: για τους πολίτες οι πολιτικοί το βρίσκουν απολύτως λογικό), αλλά όχι την επέκταση ούτε την εξάπλωση, δεν το βρίσκω καθόλου παράλογο να μειώσουν το ποσοστό κέρδους σε βιώσιμα επίπεδα, τουτέστιν οι καρχαρίες να βολευτούν με λιγότερο κρέας.

Οι εναλλακτικές είναι δύο: οδηγούμαστε σε αδυσώπητες αναμετρήσεις, ώστε να επικρατήσουν οι ισχυρότεροι, που όμως δεν θα λύσουν αυτό συστεμικό σφάλμα, δηλαδή σύντομα θα προκύψουν άλλες ανταγωνιστικές δυνάμεις και κανείς δεν μπορεί να νικάει για πάντα, οπότε η τραγική κατάληξη ίσως καθυστερήσει μερικές δεκαετίες, αλλά όταν έρθει θα είναι τελεσίδικη και αμετάκλητη.

Η άλλη είναι να χαμηλώσει το ποσοστό κέρδους και να είναι ίδιο για όλους, μικρούς και μεγάλους: ας πούμε 10%, τόσο για τον σκαφτιά, όσο και για τον μεγιστάνα. Για τον σκαφτιά, το 10% των 3 ευρώ την ώρα θα ισοδυναμεί με 30 λεπτά, ενώ για τον μεγιστάνα το 10% των τριών δισεκατομμυρίων θα ισούται με 30 εκατομμύρια.

Το ζήτημα είναι, ποιό Άτομο θα λάβει μία τέτοια απόφαση, και μάλιστα αστραπιαία;

Ραβασάκι στα Ηνωμένα Έθνη

Αν υποθέσουμε ότι βάση, κίνητρο και όπλο όλων των εγκλημάτων είναι το χρήμα, τότε δεν θα ήταν παράλογο να αναλάβει δράση ενάντια στο χρήμα αυτή η οργάνωση, τα ηνωμένα έθνη.

Και δεν εννοώ το χρήμα ως εργαλείο για την διεξαγωγή συναλλαγών στο εμπόριο και την παραγωγή, αλλά η χρήση του ως όπλο μαζικής καταστροφής.

Αυτό θα σήμαινε ότι οι μεγάλοι φοροφυγάδες θα έπρεπε να δικαστούν ως εγκληματίες κατά της ανθρωπότητας, ακριβώς όπως οι ναζί μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ή οι ταλιμπάν για χάρη των οποίων ένας σκασμός άμαχοι σκοτώθηκαν, χωρίς να έχει γίνει πόλεμος στο όνομα μίας οικονομικής έκφανσης της δημοκρατίας.

Σκατά.

Συνεχίζω παρόλα αυτά.

Αν υποθέσουμε ότι είσαι υπουργός και αντί να κάνεις σωστά τη δουλειά σου παίζεις στο χρηματιστήριο τα λεφτά που έχει καταθέσει ως εισφορές ένας ολόκληρος λαός, και τα χάσεις, τότε αφήνεις τον εν λόγω λαό χωρίς τις υποδομές για τις οποίες υποτίθεται ότι είχε καταθέσει όλες αυτές τις εισφορές (σύνταξη, αποταμιεύσεις, παροχή υγείας, παιδεία, κοκ) κατεβάζοντας το βιοοτικό του επίπεδο κατά κάμποσα σκαλοπάτια. Για παράδειγμα, πόσοι πέθαναν στα Ελληνικά νοσοκομεία που θα μπορούσαν να είχαν ζήσει, αν είχαν λίγα παραπάνω αναλώσιμα ή κλίνες στις εντατικές ή λίγες ακόμα νοσοκόμες ή δύο χειρουργούς παραπάνω;

Από ένα εισόδημα και πάνω, δεν υπάρχει περίπτωση να είσαι ούτε νόμιμος, ούτε ηθικός, ακόμα και με τους φωτογραφικούς και βολικότατους νόμους που έχουν στη διάθεσή τους οι ψευδοελιτίστικοι απατεώνες, γιατί δεν υπάρχει νόμος που να δικαιολογεί εμπόριο ζωών και θανάτων.

Σε άλλες χώρες, πόσοι έμειναν άνεργοι λόγω της λαθροχειρίας ενός υπουργού που πήρε μίζα και παράλληλα έβαλε χέρι και σε κρατικά ταμεία ή προσέλαβε ημέτερους; Πόσοι αγρότες χρεωκόπησαν και πόσοι πέθαναν από πείνα επειδή κάποιος αποφάσισε να δώσει αυτόν το σπόρο που είναι ακριβότερος για σπορά, πόσοι άνθρωποι έμειναν χωρίς παιδεία επειδή κάποιος αποφάσισε να γράψει το βιβλίο ένας ξάδερφός του από το χωρίο αντί για κάποιον επιστήμονα;

Στην Αφρική και στην πολύπαθη Ασία, πόσοι άνθρωποι χάνουν τις ζωές τους σε ανασφάλιστες εργασίες των φοροφυγάδων δυτικών, πόσοι άνθρωποι προσφεύγουν από πόλεμους με ευρωπαϊκά όπλα, τη στιγμή οι ιδιοκτήτες των εργοστασίων αυτών ζούν μέσα στον πολιτισμό και στα ακριβά κρασιά σε καλαίσθητα σαλόνια;

Τα οικονομικά εγκλήματα πρέπει να δικάζονται σαν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, γιατί τα λεφτά είναι ο τρόπος και ο λόγος για τον οποίο υπάρχουν πόλεμοι τώρα.
Αυτό, υπάρχει τρόπος να γίνει. Οι αριθμοί υπάρχουν, τα στοιχεία υπάρχουν, τα βλέπουμε στα πεζοδρόμια των μεγαλουπόλεών μας να σπαράζουν μέσα στη βρώμα που τους καταδικάσαμε. Τα πειστήρια υπάρχουν διάχυτα παντού, τα λάφυρα των απατεώνων γυαλίζουν στον ήλιο, τα νούμερα είναι αδιάψευστα και αδιαπραγμάτευτα, είναι καταγεγραμμένα σε ένα σωρό πηγές.
Είναι δυνατόν να γίνει, χαλιναγωγώντας το χρήμα να πείσουμε τους ανθρώπους να μην είναι απάνθρωποι.
Την τεχνογνωσία, σαν κοινωνία, την έχουμε και σαν πολίτες το ζητάμε.

Leave it to the Gamers

Μία πολύ κοινή δυσκολία των ερευνητών παύλα επιστημόνων παύλα ερευνητών είναι ότι είναι οι ίδιοι επηρεασμένοι από τον ίδιο τους τον εαυτό, τους περιορισμούς που φέρνει στην αντίληψη του κάθε ενός μας και τους η ανατροφή μας, οι πεποιθήσεις μας ή ακόμα και τα γούστα μας.

Και ενώ σε κάποια θέματα δεν πειράζει, μιας και δεν είναι υψίστης σημασίας η επίλυση ενός προβλήματος (όπως ας πούμε το πόσα άστρα έχει ο τάδε γαλαξίας ή το πόσα μποζόνια περιέχει το σύμπαν ή αν η μαύρη ύλη είναι στα αλήθεια μαύρη ή κάποια ροζ απόχρωση) άλλα ζητήματα είναι πολύ πιο επείγοντα γιατί κρέμονται ζωές πολλών ανθρώπων από αυτά, όπως έκβαση ενός πολέμου ή

μίας διαπραγμάτευσης, η οργάνωση μίας δομής η δημιουργία μίας δομής ή ένα σωρό άλλα πράγματα. Ο προϋπολογισμός ενός κράτους, εν τέλει. Η αναδιάρθρωση ενός τηλεπικοινωνιακού δικτύου και η διαδρομή ενός αγωγού.

Μην πληρώνεις ένα κάρο ειδήμονες που εκτός από την αλαζονεία και την εγωπάθεια και τα συμφέροντά τους, έχουν και τις διαφθορές τους, τα πάθη τους, την ανοησία τους ή ακόμα και την ανικανότητά τους πολύ συχνά. Κάνε σχεδόν δωρεάν την έρευνά σου αγαπητέ ηγέτη κράτους εταιρείας ή ακόμα και μίας ΜΚ οργάνωσης.

Πάρε τα δεδομένα της κατάστασης από τους ανθρώπους που έχεις ήδη πληρώσει (υπουργούς, ceo's, γραμματείς και φαρισαίους) και δώσε τα σε ένα προγραμματιστή παιχνιδιών με τις εξής οδηγίες: ωραία γραφικά, σέξι ήρωες, απλή πλοκή και τρελούς πόντους στον νικητή.

Σε προλαβαίνω, αναγνώστα, και απαντώ την αντίρρησή σου πριν καν την εκφράσεις. Ναι, απλή. Νομίζεις ότι ένας προϋπολογισμός ή η πολιτική μία πολυεθνικής ή η οργάνωση ενός τηλεπικοινωνιακού δικτύου είναι πολύπλοκες δουλειές. Είναι, αλλά βασίζονται όλα σε μερικές εξισώσεις, ναι μεν πολύπλοκες, αλλά αν τις εγκαταστήσεις μέσα στον σχεδιασμό του παιχνιδιού, τότε ο παίκτης θα τις χρησιμοποιήσει χωρίς να έχει συναίσθηση της πολυπλοκότητάς τους. Αυτό ήδη συμβαίνει: οι παίκτες ενός βιντεοπαιχνιδιού ελάχιστα κατανοούν τις αρχές του προγραμματισμού βάσει των οποίων σχεδιάστηκε το παιχνίδι που τόσο απλά παίζουν.

Για να καταλάβεις, θα σου δώσω ένα παράδειγμα. Για έναν προϋπολογισμό σίγουρα θα πρέπει να έχεις υπόψιν κάποιες οικονομικές αρχές, κάποιες σταθερές, κάποια μεγέθη και κάποιους συσχετισμούς που ο απλός πολίτης δεν έχει την εκπαίδευση να κατανοήσει και φυσικά ούτε να χειριστεί. Αν όμως βάλεις αυτές τις πληροφορίες μέσα στην "πλοκή" τότε ο παίκτης, ανεμπόδιστος από τις θεωρίες αυτές, θα λύσει το πρόβλημά σου με μεγάλη άνεση. Χωρίς να ξέρει ποιές αρχές διέπουν την οικονομία, ας πούμε, θα δοκιμάζει κινήσεις ή συνδυασμούς ξανά και ξανά και ξανά με την χαρακτηριστική άνεση οπουδήποτε γνωρίζει ότι οι κινήσεις του δεν έχουν συνέπειες. Κάποια στιγμή, θα κερδίσει το παιχνίδι: το πρόβλημά σου θα έχει λυθεί, ο προϋπολογισμός σου θα έχει σχεδιαστεί, το τηλεπικοινωνιακό σου δίκτυο θα έχει οργανωθεί, η ΜΚΟ σου θα έχει φτάσει στο σκοπό της.

Πλεονεκτήματα; Πολλά.
Πρώτον και κύριον, έχεις πρόσβαση σε μυαλά που πριν δεν είχες. Τα μυαλά αυτά είναι ελεύθερα, χωρίς τα χαλινάρια και τους περιορισμούς της στερεοτυπικής εκπαίδευσής μας, είναι πραγματικά ελεύθερα, και οι λύσεις που θα σκεφτούν ίσως να υπερβαίνουν σε απλότητα τις λύσεις των καλοπληρωμένων περισπούδαστων που αναμασάνε αυτά που τους επιτρέπουν οι δασκάλοι τους, και τίποτα άλλο, οι περισσότεροι.

Δεύτερον, είναι δωρεάν και ελεύθερο για τον καθένα, δηλαδή μπορεί να επιτρέπει στον ταπεινό μέσο πολίτη να κάνει την προσπάθειά του, αλλά επιτρέπει και στον ειδήμονα. Αν ο απλός πολίτης ξεπεράσει τον ειδήμονα,ε τότε δεν θα είναι και πολύ ειδήμων, σωστά; Από την άλλη, βάζει τους πάντες να στίψουν το μυαλό τους, να βάλουν τα δυνατά τους. Θα παρακάμψει τις προκαταλήψεις του ενός και θα προκύψει από την συλλογική διάνοια.

Τρίτον, τόσες ώρες παιχνιδιού, από τόσο κόσμο παγκοσμίως, είναι κρίμα να πηγαίνουν χαμένες, σωστά δε λέω; Σκέψου πόσος κόσμος έπαιζε φάρμβιλ και πες μου αν ένα παρόμοιο παιχνίδι δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αναδάσωση μίας περιοχής ή την καλλιέργεια μίας άλλης.

Και τί αμοιβή ζητά ένας παίκτης; Μόνο την ικανοποίηση ότι νίκησε, μαζί με όμορφα γραφικά.

Τέταρτον, η λύση που θα προκύψει θα είναι ήδη ριζωμένη στα μυαλά των ανθρώπων, άρα θα έχει περισσότερες πιθανότητες να γίνει αποδεκτή από τους πολίτες. Βάλε με το μυαλό σου, ας πούμε, ένα παιχνίδι με θέμα την οργάνωση ενός χρυσωρυχείου....

Βέβαια, θα χρειαστεί πολύς χρόνος, αλλά τί να κάνουμε, έτσι είναι οι έρευνες, χρονοβόρες απεξανέκαθεν, που λέν και στο χωριό μου, την περιβόητη Κόνιτσα. Το καλό πράγμα αργεί να γίνει.

Τέλος, ένα ακόμα παράπλευρο ώφελος είναι ότι θα έχει κοινωνία γενικότερα μία, έστω και έμμεση, εκπαίδευση και κατανόηση σε τόσο σημαντικά θέματα. Ανεξάρτητα από το αν θα νικήσει στο παιχνίδι ή όχι, θα αποκτήσει μία επαφή με το θέμα και αυτό είναι πάντα θετικό σε μία κοινωνία.

Κέρδος Συν

Αναρωτιόμουν τις προάλλες ποιά είναι η ωφέλεια μίας οικονομίας από ένα χρηματιστήριο. Δεν φαίνεται να είναι τίποτα άλλο, πέρα από ξέπλυμα παράνομων κερδών.

Αυτό γίνεται πιο προφανές όταν αναλογιστεί κανείς ότι το χρηματιστήριο δεν φορολογείται ούτε συνεισφέρει κάτι στην κοινωνία εκτός από κέρδος, κι αυτό σε ορισμένα μόνο άτομα. Σε αυτό το σημείο πολλοί που ξέρουν δύο πράγματα παραπάνω θα έχουν κάποιες αντιρρήσεις, αλλά ας είμαστε ειλικρινείς: το χρηματιστήριο σαν έννοια ένα σκοπό ύπαρξης έχει: εύκολο κέρδος.

Και δεν έχω κάτι εναντίον του κέρδους. Το κέρδος είναι καλό, σπρώχνει τα μυαλά των ανθρώπων μπροστά, τους κάνει να σηκώνονται το πρωί από το κρεβάτι και να κάνουν χρήσιμα πράγματα, με την προσδοκία τους κέρδους. Το κέρδος είναι κάτι σαν παράδεισος στην εποχή και κοινωνία μας.

Αυτό που με προβληματίζει είναι το κέρδος χωρίς προσφορά, χωρίς αντάλλαγμα, το κέρδος που δεν αντιστοιχεί ούτε σε προϊόν, ούτε σε παρεχόμενη υπηρεσία, ούτε σε κοινωνική αναδιανομή ακόμα και το ελάχιστο, κέρδος, από το κέρδος που επιστρέφει στο κέρδος. Ένα κέρδος αντιπαραγωγικό, που για να υπάρχει αντλεί πόρους από το σύστημα, χωρίς ποτέ να τα επιστρέφει.

Μία τράπεζα, ας πούμε, βγάζει κέρδος αλλά παρέχει και μία πολύτιμη υπηρεσία στην κοινωνία: σαν βαλβίδα και σαν αντλία, αντλεί, αποθηκεύει, διοχετεύει, την χρηματική ενέργεια στο σύστημα διαλέγοντας πού και πώς θα αξιοποιηθεί αυτή η ενέργεια, δίνοντας τον ρυθμό σε κάθε εποχή, ανάλογα με τις συνθήκες.

Μία πολυεθνική εταιρεία βγάζει κέρδος παράγοντας κάτι και καθιστώντας το προσβάσιμο σε όλη την υφήλιο, από σαπούνι και τηγανητές πατάτες μέχρι φάρμακα, τεχνογνωσία ή μόρφωση.

Ένας ενημερωτικός κολοσσός παράγει πληροφόρηση, μοιράζει πληροφορίες, επηρεάζει γνώμες, αλλάζει νοοτροπίες.

Και αντίστοιχα, το  κάθε τι, έχει τη θέση του στον ατελή, ανθρώπινο γαρ, κόσμο μας. Για να δικαιολογείται η ύπαρξή του ώστε να συνεχίσει να βγάζει κέρδος πρέπει εκτός από κέρδος να παράγει και κάτι άλλο.
Το χρηματιστήριο, τί ακριβώς κάνει; Το μόνο που κάνει είναι να βγάζει κέρδος, και μάλιστα όχι για πολλούς, χωρίς τίποτα άλλο να κερδίζει η οικονομία ή η κοινωνία από όλη αυτή την τεράστια επένδυση.

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να επισημάνω την απαρχή των χρηματιστηρίων. Το χρηματιστήριο σαν θεσμός πρωτο-ξεκίνησε όταν το οικονομικό σύστημα είχε, εκείνη την εποχή, φτάσει στα όρια του και παρολίγον να καταρρεύσει, μιας και η παραγωγή δεν αντιστοιχούσε ούτε με την κατανάλωση ούτε με τον ρυθμό των μεταφορών, ούτε με τις τεχνολογικές δυνατότητες εκμετάλλευσης, ούτε οι κοινωνίες ήταν τότε σε θέση να αναπτυχθούν ώστε να αλλάξουν τα δεδομένα τους τόσο γρήγορα. Έτσι, τα τραπεζικά τζιμάνια, βρήκαν τρόπο να βγάζουν κέρδος χωρίς να αλλάζει το προϊόν, αποσύνδεσαν το κέρδος από την παραγωγή, στην ουσία. Φυσικά, αυτό είναι αδύνατον, όμως στην ουσία αυτό κάνουν όταν, ας πούμε κρατάνε στις αποθήκες τα σιτηρά ή καίνε τον αραβόσιτο για να ανεβάσουν την τιμή τους, ή όταν αντί να ανοίξουν τα θησαυροφυλάκια να κυκλοφορήσει ο ήδη υπάρχων χρυσός να κουνηθεί η αγορά τον κρατάνε κλειδωμένο απλά και μόνο για να μην υπάρχει ούτε ένας ελεύθερος άνθρωπος στον κόσμο. Όταν η παραγωγή είχε φτάσει στα ουράνια αλλά οι άνθρωποι σε κάποιες χώρες πεινούσαν διότι οι τιμές δεν έπεφταν, διότι κάποιοι κάπου δεν είχαν συμφέρον αν βγάλουν μικρότερο κέρδος σήμερα, κι έτσι άφηναν τα πορτοκάλια να σαπίζουν στα κασόνια, ας πούμε. Ή, όταν διάφορες συσκευές θάβονταν γιατί κανείς δεν τα αγόραζε αλλά η παραγωγή τους συνεχίζονταν ώστε η εταιρεία να συνεχίσει τον κύκλο της στο χρηματιστήριο, κοκ, η λίστα του παραλογισμού δεν έχει τελειωμό.

Άρα, δύο τα τινά. Είτε που πρέπει να καταστούν χρήσιμα τα χρηματιστήρια, με κάποιον τρόπο, είτε που πρέπει να καταργηθούν, να καταστούν παράνομα ή ακόμα καλύτερα, να καταστούν νόμιμα, με την πραγματική έννοια, τουτέστιν να φορολογούνται, τόσο τα κέρδη ή οι τζίροι όσο και οι εταιρείες που κερδοσκοπούν από αυτό, για να μην πω και για το πόθεν έσχες όλων αυτών των ψευδο-επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Μία άλλη δυνατότητα να καταρρεύσουν από μόνα τους τα χρηματιστήρια, ως αποτέλεσμα δυναμικών ασύμβατων με την υπόλοιπη οικονομική/παραγωγική δραστηριότητα . Αν, ας πούμε, η όλη επένδυση στο χρηματιστήριο καταστεί πιο επικίνδυνη σε σχέση με το προσδοκώμενο κέρδος ή, αν όπως ένα σκύλος με ένα εκατομμύριο ψύλλους, πάψει η παγκόσμια οικονομία να τους συντηρεί, σε έναν ιδιόμορφο πληθωρισμό αξιών. Φυσικά, αυτό θα σήμαινε ότι ο"σκύλος"  της κοινωνίας θα ψοφήσει, αλλά είναι κι αυτό ένα ενδεχόμενο, κάπως παρατραβηγμένο, αλλά ορατό. Είναι κάτι που μπορεί να γίνει κατά τόπους, σε κάθε χώρα ξεχωριστά.

Υπάρχει και η εναλλακτική του να περιοριστούν τα περιθώρια κινήσεων, ως προς το πόσες φορές  μπορεί κανείς να βγάλει κέρδος από την ίδια κίνηση ή για πόσο χρονικό διάστημα μπορεί κανείς να περιμένει να ανέβουν οι τιμές, ή να μειωθεί το ποσοστό κέρδους σε σχέση με την αρχική παραγωγή ενός προϊόντος, κοκ, ώστε να πάψουν να είναι ανεξέλεγκτοι οι τζογαδόροι, εις βάρος των κρατικών οικονομιών. Διότι μπορεί αρχικά το χρηματιστήριο να έσωσε τις οικονομίες από την ασφυξία, τώρα όμως έχει ολοφάνερα καταστεί βλαπτικό. Και μπορεί οι άμεσα εμπλεκόμενοι να έχουν αντιρρήσεις, είναι όμως οι μόνοι, σαν τα προαναφερθέντα παράσιτα, που μέχρι να ψοφήσει ο σκύλος, τελούν υπό την εντύπωση ότι μπορούν αν ρουφάνε για πάντα.

Σε αντίθεση με τους πραγματικούς ψύλλους, όμως, οι χρηματιστηριακά ψύλλοι, δεν έχουν άλλον σκύλο να αφαιμάξουν: ο πλανήτης είναι ένας, πεπερασμένος και ήδη στα όριά του.

Και πρέπει, όπως όλοι οι άλλοι, να δεχτούν(μετά από αιώνες ελεύθερου καλπασμού) τα χαλινάρια της νομιμότητας ή την εξαφάνιση.